Hongaarse vroedvrouw verstopt zich achter de deur

In Hongarije horen medici niet te helpen bij thuisbevallingen. Te gevaarlijk. Te veel risico’s, menen artsen. Toch zijn er die het doen, op risico van vervolging.

Als een thuisbevalling waarbij Ágnes Geréb assisteert onverhoopt in het ziekenhuis verder moet, verstopt de vroedvrouw zich voor het ambulancepersoneel. Het is al meerdere keren voorgekomen dat die de politie bellen als ze merken dat de thuisbevalling opzet was. „Ik ga achter de deur staan of onder het bed liggen. Als het nodig is voor de vrouw of de baby blijf ik er natuurlijk wel bij”, vertelt ze.

In Hongarije een afspraak maken om te praten over thuis bevallen, blijkt moeilijker dan gedacht. Gynaecoloog en vroedvrouw Ágnes Geréb, een tengere vrouw met lang grijsbruin haar, is de bekendste voorvechter van het recht op thuis bevallen in het land. Op het eerste mailcontact reageert ze terughoudend.

In de ruim twintig jaar dat ze thuisbevallingen doet, heeft Geréb meer dan 3.500 geboortes begeleid. Ze publiceert in medische bladen en geldt internationaal als een expert over thuis bevallen. In eigen land ligt ze voortdurend onder vuur. Assisteren bij een geboorte is volgens de Hongaarse medische voorschriften voorbehouden aan gynaecologen en arts-verloskundigen in het ziekenhuis. Over de Nederlandse praktijk worden door doktoren fabels verspreid. Thuis bevallen mag daar, maar er zou altijd een ambulance met draaiende motor voor de deur staan.

Zelfstandige vroedvrouwen, het zijn er voor zover bekend elf, krijgen in Hongarije geen vergunning. Als ze buiten het ziekenhuis werken overtreden ze de wet en lopen het risico aangeklaagd te worden. Volgens een recente aanklacht is Geréb – ondanks haar diploma’s –- een kwakzalver.

„Overal in Europa is vroedvrouw een erkend beroep. Hongarije is de uitzondering”, zegt ze. „In de regel zijn het niet de ouders die een probleem met ons hebben, maar de gynaecologen.” De vijandige opstelling van de machtige medische stand is volgens haar en haar medestanders vooral financieel gemotiveerd. Een artsensalaris is in Hongarije slechts een paar honderd euro. Dat wordt op grote schaal aangevuld met ‘envelopjes’ onder de tafel. „Veel doktoren doen hier het werk van verpleegsters. Ze willen zichtbaar iets doen, zodat ze geld in hun zak krijgen.” Arts-verloskundigen en gynaecologen die met angstige en blije ouders werken, zijn de rijkste categorie. „Als ze thuis bevallen toestaan, moeten ze ook vroedvrouwen in het ziekenhuis toestaan en toegeven dat die in veel gevallen prima het werk kunnen doen dat gynaecologen nu doen,” redeneert Geréb.

Artsen menen echter dat de voorzieningen in Hongarije niet goed genoeg zijn om risico’s te nemen. Bij complicaties zou er te korte tijd zijn om in te grijpen. Sinds eind 2007 bij een door Geréb begeleidde thuisbevalling een baby is overleden, is de houding van justitie ten opzichte van de vrije vroedvrouwen duidelijk verhard.

De baby zat met zijn schouder vast achter het schaambeen van de moeder. Geréb, noch het ambulancepersoneel dat ter plaatse meehielp, slaagde erin hem naar buiten te krijgen. Toen ze bij het ziekenhuis aankwamen was het kind overleden. Het Openbaar Ministerie in Boedapest probeert aan te tonen dat hier sprake is van doodslag door Geréb en haar collega’s.

Op vijf oktober werd Geréb gearresteerd. Ze verwees een geboorte die – ongepland – in de vroedvrouwenpraktijk begon, door naar het ziekenhuis. Het kind had ademhalingsproblemen, maar kwam uiteindelijk gezond ter wereld. Kort na de geboorte kwam een arrestatieteam Geréb en twee van haar collega’s ophalen. De twee vroedvrouwen zijn na verhoor vrij gelaten. Geréb zit nog in voorlopige hechtenis in een zwaar beveiligde inrichting, waar ze vrijwel geen bezoek mag ontvangen.

De jongste beschuldiging is dat ze iemand tijdens de uitoefening van haar vak in levensgevaar heeft gebracht. Daarop staat maximaal vijf jaar cel. Maandag wees de rechter een verzoek af om haar in afwachting van de rechtzaak op borgtocht vrij te laten en verlengde het voorarrest met twee maanden. Het risico zou te groot zijn dat Geréb bewijsmateriaal zou vernietigen en haar misdaad zou herhalen.

De behoefte om thuis te bevallen is onder Hongaarse vrouwen gering. De meesten kiezen het zekere voor het onzekere en willen een zo hoog mogelijk opgeleide specialist aan hun bed. Wel groeit de onvrede over de volgens sommige vrouwen inhumane behandeling door bazige artsen in de ziekenhuizen. In het verleden was het nog heel gebruikelijk dat vaders niet bij de bevalling mochten zijn. Daar is mede door Geréb verandering in gekomen.

In Hongarije woedt bovendien al jaren een debat over bezuinigingen op de gezondheidszorg. Hongaren consumeren veel dure specialistische zorg en zien dat als een verworvenheid waar ze geen afscheid van willen nemen.

De verloskunde in Hongarije is in hoge mate gemedicaliseerd. Ruggenprikken zijn heel gebruikelijk en een op drie bevallingen is een keizersnede, meer dan twee keer zoveel als in Nederland. „In ziekenhuizen is er geen geboorte zonder interventie”, zegt Geréb, „ook als een vrouw dat niet wil”.

    • Marloes de Koning