Hoe Sarko de straat versloeg

De pensioenwet is niet de laatste hervorming die Franse politici moeten doorvoeren.

Vijf lessen die Sarkozy’s opvolgers kunnen leren van zijn overwinning op de straat.

Maar liefst acht keer brachten de Fransen het op, na de zomervakantie. Op acht afzonderlijke dagen staakten en protesteerden ze, tegen verhoging van de pensioenleeftijd. Soms demonstreerden er volgens de vakbonden meer dan 3,5 miljoen mensen op één dag. Vlak voor de herfstvakantie lag het land bijna plat: door blokkades van raffinaderijen en brandstofdepots was er nauwelijks nog benzine te krijgen.

Het heeft allemaal niet uitgemaakt. Gisteren verklaarde Sarkozy zijn nieuwe pensioenwet officieel van kracht, nadat eind vorige maand de Assemblée nationale (de Franse Tweede Kamer) en de Senaat ermee hadden ingestemd. De wet betekent dat de pensioenleeftijd van 60 jaar geleidelijk naar 62 jaar gaat . Als je een volledige pensioenuitkering wilt ontvangen, moet je 42 jaar premie hebben betaald of wachten tot je 67ste.

Sarkozy weerstond de druk van de straat. En dat is allerminst vanzelfsprekend. Niet zelden worden in Frankrijk grote hervormingen ingetrokken na massaal straatprotest. Premier De Villepin moest bijvoorbeeld in 2006 bakzeil halen in een conflict met vakbonden en studenten over een flexibel arbeidscontract voor jongeren.

Ook de komende jaren zullen Franse politici de confrontatie met de straat moeten aangaan. Frankrijk kampt met een hoge staatsschuld, financiële tekorten in de zorg en de sociale zekerheid en een hoge werkloosheid, vooral onder jongeren. Hervormingen lijken onvermijdelijk.

Maar stakingen en demonstraties lijken net zo onvermijdelijk, want protest zit de Fransen al sinds de Franse Revolutie in de genen.

Wat kunnen Sarkozy’s opvolgers leren van zijn overwinning op de straat? Of – want Sarkozy wil na 2012 graag nog vijf jaar in het Elysée-paleis wonen – hoe overleeft de president de volgende stakingsronde?

1 Schep politieke feiten. Sarkozy heeft de Assemblée en de Senaat onder druk gezet zo snel mogelijk over de pensioenwet te stemmen. Dat kon hij doen omdat beide kamers van het parlement door zijn centrum-rechtse partij UMP worden gedomineerd. Nadat de parlementariërs het eens waren geworden over de definitieve wettekst, op 27 oktober, liep de opkomst bij demonstraties snel terug. De Fransen beseften dat ze de wet niet meer konden tegenhouden.

2Timing is belangrijk: Plan de besluitvorming over een hervorming rondom een vakantie. Eind vorige maand viel de herfstvakantie – net op het moment dat de Senaat zich over de pensioenwet boog. Adviseurs van Sarkozy hoopten erop dat de vrije dagen het protest zouden doen uitsterven. En dat gebeurde ook. Voor de meeste Fransen bleek het wel heel veel gevraagd om geen vakantie te vieren, maar te gaan staken.

3 Begin een debat over iets anders. Demonstraties lopen nogal eens uit de hand, en dat gebeurde ook ditmaal, vooral bij protesten van scholieren in Lyon en de Parijse voorstad Nanterre. Een prima aanleiding voor Sarkozy en zijn regering om een debat te beginnen over iets heel anders dan de pensioenen, namelijk of het verantwoord is voor scholieren om te demonstreren. De journaals openden enige tijd met dit thema – en niet met de pensioenleeftijd.

4Doe op strategische momenten symbolische concessies. Ook tijdens de behandeling van de pensioenwet in het parlement bracht de regering nog wijzigingen aan in de wettekst. Het effect van de hervorming werd verzacht voor specifieke groepen, zoals vrouwen met drie of meer kinderen. Het waren minimale, maar symbolische concessies om te laten zien dat de regering begaan was met kwetsbare groepen. Zo werden enkele afgevaardigden van middenpartijen, die deelnemen aan Sarkozy’s regering, tevredengesteld.

5Grijp hard in als protesten echt ontwrichtend werken. Aan de andere kant schrok Sarkozy er niet voor terug de ME een einde te laten maken aan de blokkades van raffinaderijen. Dat gebeurde met veel machtsvertoon en ook met enig geweld. De blokkades, georganiseerd door de vakbonden, waren bedoeld om de regering op de knieën te krijgen door het land lam te leggen. Hier trok Sarkozy de grens en greep in. Oliearbeiders moesten gedwongen weer aan het werk. Een discutabele maatregel, want het stakingsrecht werd ingeperkt.