Het nieuwe 'Wirtschaftswunder'

Onverwachts snel is de Duitse economie uit een diep dal geklommen. Vijf topeconomen verklaren het succes – en waarschuwen voor valkuilen. Vijf tips voor de regering van bondskanselier Merkel.

De ‘vijf wijzen’ van de Duitse economie hebben gesproken. Volgens deze topeconomen staat Duitsland aan de vooravond van „een stabiele opleving”. Voorwaarde is wel dat de kansen hierop ten volle worden benut. De bedreigingen zijn groot, om te beginnen een ‘valutaoorlog’ als vandaag op de G20-top in Seoul geen akkoord wordt bereikt.

De ‘vijf wijzen’ zijn wisselende economen van naam die jaarlijks hun doorgaans lijvige studie over de Duitse economie als advies aan de regering uitbrengen. Deze zogeheten Sachverständigenrat (raad van deskundigen) bestaat op dit moment uit de hoogleraren Peter Bofinger, Wolfgang Franz, Christoph Schmidt, Beatrice Weder di Mauro en Wolfgang Wiegard.

Hun goede nieuws, gisteren gepresenteerd, komt het beste tot uiting in twee kerncijfers van de Duitse economie. De groei van het bruto binnenlands product zal dit jaar 3,7 procent bedragen. Voor volgend jaar kan de grootste economie van Europa rekening houden met 2,2 procent groei. De Duitse regering ging tot nu toe uit van lagere percentages: 3,4 procent respectievelijk 1,8 procent.

Daarmee is de recessie die Duitsland als gevolg van de kredietcrisis vorig jaar heeft getroffen definitief voorbij. „Hoe snel de tijden kunnen veranderen”, zegt een verbaasde Wolfgang Franz, voorzitter van de club van vijf. De economie van de Bondsrepubliek kromp in 2009 met 4,7 procent; „een desastreuze gebeurtenis zonder precedent”.

Vorige maand zakte het aantal werklozen in Duitsland voor het eerst in bijna twintig jaar tot onder de drie miljoen, oftewel 7,7 procent. In 2011 is 7 procent haalbaar. Maar Franz en de zijnen waarschuwen: „Wezenlijk bescheidener is de economische groei in de eurozone zonder Duitsland: 0,9 procent dit jaar, bij een werkloosheid van rond de 11 procent.”

Die geringe groei, gekoppeld aan een stringent bezuinigingsregime in veel lidstaten van de Europese Unie, kan het ‘nieuwe Duitse Wirtschaftswunder’ ernstig bedreigen. Duitsland is een exportland. Vorig jaar werd 43 procent van producten Made in Germany afgezet in de eurozone. Als de vraag daar daalt, heeft Duitsland een probleem.

Franz meent dat „de steile teruggang en de scherpe opleving” van de Duitse economie terug te voeren zijn op „het wisselbad van de export”. In 2009 is die als een pudding in elkaar gezakt, om vervolgens in 2010 op te leven met een kracht die geen econoom voor mogelijk had gehouden. Of, zoals Franz het zegt: „Juist onze export draagt de grootste risico’s in zich.”

Om niet te zeer van de uitvoer als motor van de economische groei afhankelijk te zijn, zal de huidige opleving van de binnenlandse consumptie en de investeringen volgens hem „van duurzame aard” moeten zijn. Behulpzaam daarbij is de gunstige ontwikkeling op de Duitse arbeidsmarkt. Minder werklozen betekent meer consumptie.

Waar Duitsland het volgens de raad van wijzen nog laat afweten, zijn scholing en opleiding. Franz pleit hartstochtelijk voor „een scholingsoffensief”. Het algemene opleidingsniveau in Duitsland steekt volgens hem „middelmatig af vergeleken bij andere landen”. Hier valt een hoop te winnen: „De Duitse bedrijven hebben veel meer goed opgeleide vakkrachten nodig.”

Franz spoort de regering van bondskanselier Merkel aan op vijf gebieden daadkrachtig op te treden. „Daar zijn de problemen hardnekkig; daarvan kan de Duitse groei te lijden krijgen.” De aanbevelingen van de vijf hoogleraren:

1De crisis in de eurozone kan alleen worden overwonnen door principiële hervormingen.

2De internationale financiële markten moeten koste wat het kost worden gereguleerd en een ‘valutaoorlog’ – vandaag gespreksonderwerp op de G20-top in Seoul – moet worden voorkomen.

3De begroting van de Bondsrepubliek is toe aan consolidatie. Schulden moeten worden teruggedrongen, voor belastingverlaging is geen ruimte.

4De flexibilisering van het Duitse socialezekerheidsstelsel moet consequent worden volbracht.

5Ontvangers van werkloosheidsuitkeringen moeten sterkere prikkels krijgen om een baan te zoeken.

Hebben de vijf wijzen nu ontraadseld waarom de Duitse economie in zo’n korte tijd zo sterk kon terugkomen? Franz: „Zoals alle successen heeft ook dit succes vele vaders: de stimuleringsmaatregelen van de regering; de gematigde loonontwikkeling en het sociaal overleg tussen bonden en werkgevers; korter werken en invoering van flexibele arbeidstijden toen de crisis op haar hoogtepunt was; geen massaontslagen, waardoor de bedrijven meteen konden gaan produceren toen de vraag weer toenam.”

Ook oud-kanselier Gerhard Schröder heeft volgens Franz zijn bijdrage geleverd aan de wederopstanding van de Duitse economie. Schröders economische hervormingen – de omstreden Agenda 2010 – hebben de weg voor de huidige groei geplaveid.