Donker voorwerp oogt zwaarder

Donkere voorwerpen lijken zwaarder dan precies dezelfde dingen met een lichtere kleur – behalve als je ze daadwerkelijk oppakt. Dan lijken donkere voorwerpen ineens minder zwaar dan lichtergekleurde. Lichaam en geest hadden zich namelijk onbewust ingesteld om iets relatief zwaars op te pakken; als dat meevalt, lijkt datgene ineens juist lichter van gewicht.

Britse psychologen en een statisticus beschrijven deze grappige illusie in de nieuwste editie van Experimental Psychology (nummer 6 van dit jaar). Ze voerden hun onderzoek uit met biljartballen van precies gelijk gewicht die ze in acht verschillende kleuren verfden. De donkerste was zwart, de rode en de blauwe iets lichter. In het midden zaten de grijze en de groene, de lila en de turquoise waren weer wat lichter van kleur en de witte was het lichtst.

Proefpersonen vergeleken de ballen steeds per twee met elkaar en zeiden welke hun het zwaarst leek. Als ze er alleen naar mochten kijken, bleken ze de ballen als zwaarder te beoordelen naarmate die donkerder waren; als ze ze ook mochten oppakken, bleek dat ze juist de lichtergekleurde ballen zwaarder vonden. Ze moesten de ballen dan wel blijven zien: als daar een gordijntje voor ging tijdens het oppakken, vonden de proefpersonen de ballen allemaal ongeveer even zwaar. Kleur maakte niets uit, alleen lichtheid.

Dat mensen verwachten dat lichtgekleurde voorwerpen relatief licht zijn, komt volgens de Britten niet door de taalkundige associatie – sommige, maar lang niet alle talen hebben hetzelfde woord voor ‘niet donker’ en ‘niet zwaar’. Misschien komt het, opperen ze, doordat veel materialen die nat worden daardoor én donkerder worden én zwaarder.