Dichter bij de burger met een Grondwet 2.0

Een commissie adviseert expliciet in de Grondwet op te nemen dat Nederland een ‘democratische rechtsstaat’ is. Daar kan de burger zich in de rechtszaal voortaan op beroepen.

Den Haag, 11 nov. - Burgerschap, natiegevoel en de moderne techniek. Of de Staatscommissie Grondwet, die vandaag advies uitbrengt, de oudste en belangrijkste wet van Nederland daar maar even op wil aanpassen. Liefst met een make-over die in één keer bij iedereen het gevoel vastlegt Nederlands staatsburger te zijn. En graag binnen een jaar, want als er iets van deze tijd is, dan is het snelheid.

Het advies komt vandaag uit en liefhebbers van grondwetspoëzie zullen teleurgesteld zijn. Een dramatische aanhef waarin ‘wij, het Nederlandse volk...’ samenvatten waar we voor staan en wie we zijn, komt er niet. Veel nuttiger, duidelijker en vooral dwingender is volgens de commissie een algemene bepaling waarin moet staan dat Nederland een ‘democratische rechtsstaat’ is die de grondrechten, de menselijke waardigheid en de rechtsbeginselen respecteert. En dat Nederland een overheid heeft die alleen doet wat mag van de wet.

Dat is simpel en door iedereen te begrijpen. Als dat in de Grondwet staat en er niet als een soort vlag achteraan wappert, maakt het ook echt deel uit van die wet en kan de inhoud van die bepaling in de rechtszaal afgedwongen worden. Zeker als de burger direct bij de rechter een beroep op de Grondwet mag doen. Nu kan dat niet. De Grondwet is vooral een handleiding voor de wetgever om te zien waar hij zich aan heeft te houden.

De rechter mag nu alleen wetten controleren op hun rechtmatigheid door ze te toetsen aan mensenrechtenverdragen. Deze week gebeurde dat nog met de nieuwe kraakwet, waarover het gerechtshof Den Haag oordeelde dat die te weinig bescherming van het Europese huisrecht bevatte. Als de burger de mogelijkheid krijgt datzelfde burgerrecht via de eigen Grondwet in te roepen, wordt de Grondwet vanzelf invloedrijker, krijgt meer publiciteit en wordt daardoor meer een praktisch hulpmiddel voor burgers. Pikant is dat de Staatscommissie met dit idee buiten de opdracht treedt en steun geeft aan een wetsvoorstel van GroenLinks-leider Femke Halsema, die hetzelfde wil.

De Staatscommissie wil ook af van de begrippen ‘drukpers’ en ‘telegraaf’ en vervangt ze door een grondrecht om ongehinderd informatie te mogen ontvangen. De integratie met Europa kan duidelijk worden gemaakt door toe te voegen dat Nederland behalve de internationale rechtsorde ook de ‘Europese rechtsorde’ bevordert. Tegelijk moet het parlement internationale verdragen die de burger rechtstreeks raken, beter controleren. Er is nu te veel ruimte voor ‘stilzwijgende goedkeuring’, is een kritische opmerking.

De Grondwet moet eindelijk gaan leven: pagina 3