Bijna ten onder door een overdosis ambitie

De bouw van een campus in Maastricht werd een jaar geleden stopgezet. De woningstichting betaalt nog jaren de prijs. De toekomst van de grond met dure fundering is onzeker.

‘Steenrijk en straatarm’ luidt het adviesrapport dat onafhankelijk rapporteur Eric Kemperman uitbracht aan de Maastrichtse gemeenteraad. Zijn conclusie: de woningcorporaties in de Maastrichtse hoofdstad hebben een vermogen aan woningbezit, maar een nauwelijks gevulde kas. Het Maastrichtse volkshuisvestingsbeleid loopt vast.

Over woningstichting Servatius – goed voor bijna veertienduizend woningen – is Kemperman het somberst. Op papier heeft zij de cijfers voor de komende jaren op orde. Maar de aannames zijn volgens de onderzoeker veel te optimistisch. Servatius zou daarom wel eens het loodje kunnen leggen. Volgens de interim-directie van de woningcorporatie zal het zo’n vaart niet lopen.

Vandaag precies een jaar geleden werd de bouw van een door de Spaanse toparchitect Santiago Calatrava ontworpen campus (studentenwoningen, een sporthal en kantoren) stopgezet. Het was het dramatische dieptepunt in een rampjaar voor Servatius. In maart 2010 werd directeur Leks Verzijlbergh weggestuurd, in mei 2010 werd de bouw van de campus tijdelijk stilgelegd. Eberhard van der Laan, toen minister van Wonen, Wijken en Integratie (PvdA), stelde de corporatie zelfs even onder curatele.

Het Calatrava-project vertegenwoordigde volgens veel deskundigen dat wat fout kan gaan: afdwalen van de oorspronkelijke uitgangspunten, een overdosis ambitie, maar te weinig degelijkheid als basis. De campus kwam nooit van de grond. Verder dan een 35 miljoen euro kostende fundering kwam het niet.

Servatius nam de schade voor lief voordat de zaak uit de hand zou lopen. Voorlopig staat de teller op 77 miljoen euro. De corporatie gaat zich alleen nog bezighouden met haar kerntaak: het faciliteren van sociale volkshuisvesting. Projecten die daar ver vanaf staan worden afgestoten, onder andere kantoren en een controversieel woningbouwproject in Luik. Het aantal fte’s is in een jaar teruggebracht van 175 naar 140.

Nog eens 9 miljoen euro moet komen uit de verkoop van delen van het huizenbezit. Servatius gaat uit van negentig woningen per jaar. Dat aantal wordt onder de huidige marktomstandigheden nooit gehaald, zegt onderzoeker Kemperman in zijn advies. In een ton winst per woning gelooft hij evenmin.

Maar volgens interim-directeur Paul Driever van Servatius is er wél een markt voor de aan te bieden panden en het rendement acht hij ook haalbaar. „De corporatie stamt uit 1902. We hebben veel huizen die al heel ver zijn afgeschreven”, aldus Driever.

Na het definitief stopzetten van de bouw van de campus moest Servatius met ruim twintig partijen aan tafel om claims af te handelen. Volgens Roland Marx, directeur van het campusproject en naast Driever interim-directeur bij Servatius, zijn die gesprekken nagenoeg afgerond. Marx: „We weten in elk geval al om en nabij waar we als woningstichting financieel zullen uitkomen.” Over bedragen zegt de directeur nog geen mededelingen te kunnen doen. Over architect Calatrava: „De komende weken zullen bepalen of we er met zijn bureau uitkomen of dat het een rechtsgang wordt.”

Meest voor de hand liggende bestemming voor de vlakte die ooit bestemd was voor Calatrava’s ontwerp is de Maastrichtse Health Campus, een beoogd broeinest van academische en bedrijfsactiviteit op het gebied van gezondheid en life style. „Dit is een project met perspectief. In de huidige markt was waarschijnlijk nauwelijks vraag geweest naar de kantoorruimte en studentenwoningen van het oorspronkelijke project”, zegt Nicole Simons, projectmedewerker gebiedsontwikkeling van de gemeente. Maastricht steekt geen geld in nieuwe plannen. Het geld moet komen van de Universiteit Maastricht. Die wil nu niet reageren.

„Vanuit de lucht zie je op dit moment een archeologische vindplaats met vooral veel beton”, stelt Simons. In de zwartste scenario’s blijft dat nog tien jaar zo. De gemeentenambtenaar verwacht dat het eerder goed gaat komen. De universiteit moet in dat geval marktpartijen interesseren voor het nieuwe avontuur.

Bijzondere complicatie in geval van groen licht is de fundering. Santiago Calatrava’s ontwerp was dermate markant dat de fundering heel specifiek was. Interim-directeur Roland Marx van de Maastrichtse woningcorporatie Servatius weet: „Nieuwe gebouwen die er verrijzen moeten dermate afwijken dat er geen ‘auteursrechtelijke’ problemen ontstaan.”