Ze moeten hier ergens zijn

China rondt vandaag de grootste volkstelling ter wereld af.

De telling moet uitwijzen hoeveel de steden precies uit hun voegen gegroeid zijn.

--FILE--View of a residential apartment building in Shanghai, China, 11 June 2009. The average price of a new home rose to its highest in a year in Shanghai last week with high-end houses remaining popular with buyers. New homes, excluding those for residents relocated under the citys urban redevelopment plans, sold for 17,042 yuan (US$2,495) per square meter between June 29 and July 5, an increase of 1 percent from a week earlier, according to a research. For the whole of June, a total of 163,000 square meters of new homes, with a price tag of more than 30,000 yuan (US$4,390) per square meter, were sold around the city, a year-on-year increase of 15.6 percent and a month-on-month jump of 30.4 percent. Imaginechina

Keurig gekapt en sportief gekleed stappen volkstellers mevrouw Yan Wenjun (57) en mevrouw Wang Xiaqin (59) het bouwterrein op in de richting van de blauwgrijze arbeidersbarakken. Hun gezichten weerspiegelen de ernst van hun missie en zij hebben haast.

In het kader van de grootste volkstelling ter wereld die vandaag wordt afgesloten komen zij hier in Shanghai-Pudong de 1.821 arbeiders tellen die de twaalfde metrolijn van de stad aanleggen. Overwegend mannen en een stuk of tien jonge vrouwen met oude gezichten die allemaal uit het Chinese binnenland komen, uit dorpen in Centraal- en West-China.

Hoofddoel van de nieuwe Chinese volkstelling is het nauwkeurig in kaart brengen van de werkelijke bevolkingsaantallen in de grote steden – en dus ook hoe groot het leger van arbeidsmigranten werkelijk is.

Uit de vorige census bleek dat 800 miljoen Chinezen op het platteland woonden, maar na tien jaar van arbeidsmigratie naar de steden en van urbanisatie kan dat getal niet meer kloppen. Bij de burgerlijke stand van de Chinese steden staan alleen in de stad geboren inwoners geregistreerd, niet de 150 tot 200 miljoen arbeidsmigranten.

Hoe tel je met 6 miljoen vrijwilligers in 10 dagen 1,3 miljard mensen? Het lijkt in dichtbevolkt, chaotisch China een krankzinnige opgave.

Bij bedrijven is het eenvoudig, legt mevrouw Wang uit. Drie dagen geleden („nog voor het ontbijt”) hebben zij en mevrouw Yan de bouwplaats al bezocht in het bijzijn van een politieman. „Met een politieman naast je gaat het nu eenmaal vlotter”, glimlacht mevrouw Yan, die net als haar vriendin ook meewerkte aan de vorige volkstelling. De opzichter van het bouwproject kreeg 1.821 formulieren overhandigd met vragen over herkomst, gezinssamenstelling, arbeidsverleden, opleiding, woonsituatie en inkomen, en het verzoek die te laten invullen.

De hoofdopzichter heeft de klus ook weer gedelegeerd. De bouwvakkers wonen in de stalen keten in groepen van 25, het aantal bedden per verdieping. 1.821 gedeeld door 25 levert naar boven afgerond 74 zogeheten „huishoudens” op. Aan het hoofd van iedere tien huishoudens staat een „huismeester” en aan het hoofd van een huishouden een „assistent-huismeester”. Het was de taak van de huismeester en zijn assistenten om ervoor te zorgen dat iedereen het formulier invulde. Een assistent van de opzichter vergeleek de formulieren vervolgens met de administratie van het bedrijf, dat volgens de wet kopieën moet hebben van de identiteitskaarten en de geboortepapieren (hukou) van de werknemers. En daarom liggen de 1.821 ingevulde formulieren keurig klaar als mevrouw Wang en mevrouw Yan het kantoor van de opzichter binnenstappen.

„Er zijn heel veel Chinezen, dat is waar, maar toch is het dus niet zo moeilijk, want je kan altijd wel iemand vinden die de baas is en de baas is verplicht mee te werken. Arbeiders in bedrijven tellen is het makkelijkst, net zoals mensen in bejaardentehuizen, ziekenhuizen en andere instellingen, zoals de politie, het leger en de overheid”, zegt mevrouw Wang, die haar vrijwilligersbaan, net als haar vriendin, te danken heeft aan haar goede relatie met de lokale partijsecretaris.

Het scheelt dat het aantal bedrijven aan de oostkust dat werkt met illegalen heel klein is in tegenstelling tot bijvoorbeeld de illegale mijnen. Iedereen persoonlijk ontmoeten en controleren zou onmogelijk zijn. „We kunnen hun dialect niet eens verstaan”, zegt mevrouw Yan. „Ik moet er niet aan denken dat we bedden of tandenborstels moeten controleren, jakkes.”

Veel lastiger hebben de dames („al dertig jaar lid van de partij”) en de duizenden andere volkstellers het in het centrum van Shanghai, want daar komt het wel aan op rechtstreeks contact. Bij ouderen in de sociale woningbouwcomplexen worden ze hartelijk verwelkomd en krijgen ze thee en snacks aangeboden, maar bij jongere generaties in de nieuwbouwappartementen komen zij moeilijker binnen. „Jonge mensen werken allemaal, gaan uit, komen laat thuis, ze zijn er nooit”, klaagt mevrouw Yan. „Soms is het niet makkelijk hoor. We zijn al een paar keer uitgescholden en ook is een paar keer de deur dichtgesmeten”, zegt mevrouw Wang.

De motieven, denken zij, laten zich makkelijk raden. Sommige mensen wonen samen zonder getrouwd te zijn en dat mogen de buren niet weten. Sommige families wonen met meer mensen in een appartement dan de bepalingen van de brandweer toestaan. Weer anderen hebben gewoon een hekel aan de overheid of het invullen van vragen over autobezit, telefoongebruik en reizen. Maar de meesten die weigeren de formulieren in te vullen, zijn volgens mevrouw Wang belastingontduikers. Vooral eigenaren van meerdere huizen of appartementen vrezen dat ze extra aanslagen krijgen als ze de volkstellingformulieren invullen.

„Pas als we deze mensen ervan overtuigd hebben dat hun gegevens niet naar de belastingdienst gaan, werken ze wel mee’’, legt mevrouw Yan uit. „Je moet wel heel beleefd blijven en heel vaak je glimlachgezicht opzetten. We geven ze ook een cadeautje in de vorm van een handdoek en een stuk lekker ruikende zeep.”

De dames hebben ook al een paar keer meegemaakt dat mensen de vragen over het aantal kinderen in hun gezin niet wilden beantwoorden. Twee jonge vrouwen uit de provincie Zhejiang die in het Shanghaise Zhabei-district wonen bijvoorbeeld. Zij hebben in weerwil van de wet twee kinderen. De boetes kunnen zij dankzij uitstekende banen makkelijk betalen, maar ze vinden dat geldverspilling. „Als we in ons dorp waren gebleven was het allang bekend dat we meer dan een kind hebben. In Shanghai merkt niemand dat en dat willen we zo houden totdat de wet is afgeschaft”, zegt Jenny Chen (34). Zij en haar man delen een groot appartement met het gezin van haar zuster, die ook twee kinderen heeft.

Toen de volkstellers langskwamen, waren de kinderen met de huishoudster naar het park. Jenny Chen hoopt nu maar dat de volkstellers geen „verrassingsbezoeken” brengen. Die kans is niet zo groot, want de volkstellers in de grote steden hebben, ondanks de medewerking van bedrijven, overheden en partijorganisaties al vertraging opgelopen en vrezen dat zij de deadline van vanavond niet zullen halen.