Wilders een fascist noemen is gekakel

De parallellen die Rob Riemen in deze krant trok tussen Wilders en het fascisme van Mussolini gaan volkomen mank, zegt Afshin Ellian.

Ons land wordt, volgens theoloog en discussiemakelaar Rob Riemen (NRC Handelsblad, 6 november), bestuurd door een kabinet met een fascistische inslag. In zijn ogen is Geert Wilders de leider van een fascistische beweging. Wat bedoelt hij met ‘fascisme’? „Fascisme is lastig te definiëren, want er zit geen idee achter. Het verschijnt altijd in verschillende vormen. Het is herkenbaar aan de techniek, die kan worden omschreven als de politisering van de rancuneuze massamens, die geen geestelijke waarden erkent”, aldus Riemen. Volgens hem heeft Wilders dezelfde linkse agenda als Mussolini.

Maar toen oud-socialist Mussolini in 1919 met zijn vrienden in Milaan de fascistische beweging oprichtte, stond Italië er heel wat slechter voor dan Nederland nu.

Italië had een ‘verminkte’ overwinning behaald in de Eerste Wereldoorlog en de liberale parlementaire staat verkeerde in crisis. In 1920 alleen al waren er 2.000 stakingen, van meer dan 2 miljoen arbeiders. Terwijl 670.000 Italianen waren gesneuveld, keerden miljoenen gedesillusioneerde werkloze soldaten huiswaarts.

In zijn toespraak kondigde Mussolini aan dat de maatschappelijke klassen moeten worden verenigd. De vertegenwoordigers van corporaties zouden in nauw overleg economische vraagstukken moeten aanpakken. De corporatieve staat werd het fascistische ideaal, met één leider, zonder parlementaire controle.

Wilders heeft geen corporatieve ideeën en hij wil ook niet de parlementaire democratie afschaffen.

Riemen denkt dat de Italiaanse fascisten pas later gewelddadige trekken kregen, maar geweld was juist deel van het fascisme. Al bij de oprichtingsbijeenkomst zaten de zwarthemden klaar met knuppels en boksbeugels. Mussolini verdedigde deze geweldpleging van zijn geestverwanten als een spontane reactie van een „menigte van strijders, van mensen die genoeg hadden van Lenins chantage, want Milaan wilde werken”.

Waar heeft Riemen de zwarthemden van Wilders gezien? Heeft hij aanwijzingen dat Wilders geweld zou goedkeuren tegen zijn politieke tegenstanders? Wilders heeft telkens de bedreigingen aan het adres van zijn tegenstanders afgekeurd.

Wat Riemen niet kan definiëren, kon de Duce zelf wel: „Het fascisme is een religieuze opvatting van het leven, die tot doel heeft een geestelijke gemeenschap te stichten. (…) Het fascisme is vooral een systeem van gedachten.” Dat was in 1932. Later zouden de raciaal georiënteerde nazi’s het Italiaanse fascisme opslokken in hun totalitaire beweging. Totalitaire bewegingen, zoals overtuigend aangetoond door Eric Voegelin, zijn politieke religies. Dat geldt voor het op volk en staat georiënteerde fascisme, het op volk en ras gerichte nationaal-socialisme, het communisme en voor de politieke islam.

Denkt Riemen nog steeds dat fascisten geen ideeën hadden? „Gebruik kracht, en wapens alleen om je eer en ideeën te verdedigen”, aldus Mussolini in La dottrina del fascismo. Ze hadden juist te veel ideeën en te weinig realiteitszin. De Duce werd daarom de plaatsvervanger van God, van wie volgens sommige Italiaanse vrouwen erotische krachten uitgingen. Meneer Riemen, Wilders is echt over een paar jaar vertrokken. Niemand kon de Duce wegkrijgen. Hij moest worden opgehangen.

De eerste daad van fascistische bewegingen is de uitroeiing van de vrijheid van meningsuiting. Alleen zonder die vrijheid kunnen fascistische figuren aan de macht blijven. Wilders onderhandelde met de VVD en het CDA juist voor verruiming van de vrijheid van meningsuiting. Het ging hem daarbij niet om politici, maar om hervorming van de opiniedelicten in het Wetboek van Strafrecht. Dat is op iedereen van toepassing, dus ook op de tegenstanders van Wilders. Deed de Duce dat?

Een fascistische beweging drijft op een goed georganiseerde massabeweging met het oogmerk om politieke vraagstukken op straat te beslechten. Heeft u een georganiseerde massabeweging rond Wilders gezien? Enkele met de haren erbij gesleepte parallellen tussen diverse bewegingen en ideeën in de geschiedenis bewijzen nog niet de terugkeer, laat staan de eeuwige terugkeer, van hetzelfde fenomeen. Onzin. Gekakel.

Riemen mag in alle vrijheid eenderde deel van het CDA vertegenwoordigen. Maar je moet een publiciteitsgeile geest zijn om het Nederlandse kabinet een fascistisch kabinet te noemen. Daarmee ontpopt Riemen zich als een stemmingmaker van de eerste orde.

Afshin Ellian is als rechtsfilosoof verbonden aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden.