Uitglijder is zomaar gemaakt

De Tweede Kamer moet in totaal 254.700.000.000 euro aan begrotingen goedkeuren.

Vier vragen over de besprekingen en hoe spannend die nog kunnen worden.

Nederland, Den Haag, 21 september 2010, Miljoenennota 2011 demissionair CDA Minister Jan Kees de Jager heeft de Miljoenennota aan de tweede kamer aangeboden / het koffertje Minister de Jager van Financien heeft dinsdagmiddag de Rijksbegroting aangeboden aan de Tweede Kamer. Dit deed hij dit jaar voor de 1e keer. begroting Miljoenennota politiek kabinet Prinsjesdag / de begrotingen voor het komende jaar / parlement Derde Dinsdag in september traditionele koffertje Prinsjesdag. Opening parlementaire jaar. Traditie. Miljoenennota. Rijksbegroting. Foto: Peter Hilz

Het is nogal een bedrag, waarover de Tweede Kamer de komende weken moet besluiten: 254.700.000.000 euro. Tijdens de Algemene Beschouwingen ging het nog over grote verhalen en politieke visies. Maar vanaf nu tot eind december is de Kameragenda gevuld met debatten over de begrotingen voor 2011 van de elf ministeries. Die begrotingen zijn door het vorige kabinet opgesteld, maar de ministers van het nieuwe kabinet-Rutte verdedigen de voorstellen die erin staan.

1Waarom zijn de begrotingen belangrijk?

Follow the money is niet voor niets een oud adagium in de journalistiek. Want geld is macht, en daar gaat het in de politiek om. Hoe saai en technisch begrotingsbehandelingen soms ook mogen ogen, deze behandelingen bepalen wel voor een groot deel op welke maatschappelijke veranderingen de overheid zich het komende jaar gaat richten.

Meer dan driekwart van de overheidsuitgaven ligt vast in meerjarige verplichtingen. Maar in het uitgeven van de rest van het geld heeft de Kamer in theorie de vrije hand. De op Prinsjesdag gepresenteerde Rijksbegroting is formeel een wetsvoorstel. En dat voorstel kan worden aangepast. In de praktijk laten Kamerleden zich leiden door de keuzes die in dat wetsvoorstel zijn gemaakt. Zeker coalitiepartijen hebben weinig behoefte om nog wijzigingen aan te brengen, omdat de hele begroting in lange sessies tussen regeringspartners is uitonderhandeld. Wijzigingen op de begroting gaan dan ook meestal om het verschuiven van enkele tientallen miljoenen hier en daar; op de gehele rijksbegroting zijn dat onbeduidende bedragen. Grote financiële verrassingen zijn daarom de komende weken niet te verwachten.

2Is het niet gek dat dit kabinet-Rutte nu een begroting verdedigt van het vorige kabinet?

Omdat de politieke verhoudingen sinds de verkiezingen ingrijpend zijn veranderd, zou men kunnen denken dat deze Kamer de plannen van het vorige kabinet niet wil overnemen. Maar de bezuinigingen van 3,2 miljard – en over bezuinigingen gaat het meestal – die het demissionaire kabinet-Balkenende IV heeft voorgesteld, zijn uitvoerig afgestemd met de nieuwe coalitie van VVD en CDA. Ook gedoogpartner PVV was erbij betrokken.

De bezuinigingen van 18 miljard euro die het nieuwe kabinet in het regeerakkoord heeft vastgelegd, staan nog niet in de Rijksbegroting. Maar dat is geen bezwaar. De maatregelen die het komend jaar nog nodig zijn om die besparingen in gang te zetten, kunnen gewoon met afzonderlijke wetsvoorstellen worden ingevoerd.

3Gaan de debatten alleen over de begroting van 2011?

Nee, want wie tornt aan de voorgestelde begrotingen, komt indirect aan het regeerakkoord van het nieuwe kabinet. De plannen die in de begrotingen van 2011 staan, hangen rechtstreeks samen met de plannen van het nieuwe kabinet en zijn daarom wederom onderling afgestemd. De politieke ruimte voor de oppositie om de voorstellen te wijzigen is daarom vrij beperkt. Elk wijzigingsvoorstel zal van een alternatief voorzien moeten zijn, om geen gaten in de financiële planning te laten ontstaan.

4Wat kunnen we de komende weken verwachten?

Financieel leven de begrotingsbehandelingen geen aardverschuivingen op. Maar politiek kunnen ze wel degelijk spannend zijn. Zeker met fonkelnieuwe ministers die nog werken aan hun dossierkennis. Want bij de oppositiepartijen zitten nogal wat ervaren parlementariërs. En oppositiepartij PvdA heeft ook nog een hele rits oud-bewindslieden, die nog precies weten welke zwakke plekken er in de begrotingen van hun oude ministeries zitten.

Een uitglijder is zo gemaakt, en kan het imago van een minister of staatssecretaris langdurig belasten. Twee momenten om naar uit te kijken: Kamerleden grijpen het behandelen van de begroting van Algemene Zaken graag aan om hun ideeën over de toekomst van het Koninklijk Huis te delen. Dit jaar zou mogelijk zelfs een meerderheid ervoor zijn om de Koningin haar politieke invloed af te nemen.

En minister Gerd Leers (Immigratie en Asiel, CDA) moet bij zijn begroting laveren tussen gedoogpartner PVV en weerstand bij oppositiepartijen en een deel van zijn eigen CDA tegen het harde immigratiebeleid. Met de oppositie lag hij al snel na zijn aantreden overhoop, na zijn worsteling met het terugsturen van Iraakse asielzoekers. Straks kan hij zich revancheren.