Sta op, Suriname roept ons

President Bouterse wil de Surinaamse geschiedenis herschrijven.

Het verleden zou te veel door een koloniale (lees: Nederlandse) bril zijn verteld.

Suriname, Paramaribo, 01-12-07 Jongere op een bankje langs de Suriname rivier bij Fort Zeelandia. © Foto Merlin Daleman

In blauwe uniformen staan de kinderen van de Nassy Brouwer-school in Paramaribo iedere ochtend in de rij voor de vlaggenparade. Ze zingen het Surinaamse volkslied: ‘Opo kondre man un opo, Sranan gron e kari un’ (Sta op mensen, Suriname roept ons!). Een groep ouders kijkt van een afstand toe, sommigen zingen zachtjes mee als de vlag wordt gehesen.

Het ritueel werd begin jaren tachtig van de vorige eeuw ingevoerd na de coup van toenmalig sergeant Desi Bouterse. De ceremonie is nog altijd verplicht op lagere scholen in Suriname: alle kinderen beginnen hun dag met de vlaggenparade.

Nu, dertig jaar later, wil Bouterse als democratisch gekozen president opnieuw het nationale bewustzijn in zijn land versterken, signaleert Hans Breeveld, Surinaamse politicoloog en oud-minister (1991). „Het past bij de Nationale Democratische Partij (NDP) van Bouterse.”

Zo wil Bouterse de schoolboeken herschrijven, met name de Surinaamse geschiedenis van het kolonialisme en de slavernij. Het verleden zou tot nu toe te veel door een koloniale (lees: Nederlandse) bril, zijn verteld. Bouterse wil meer aandacht voor „de strijd die onze voorouders hebben geleverd”, heeft hij gezegd. De historische worsteling van de weggelopen plantageslaven (marrons) en die van van de Javaanse en Hindoestaanse contractarbeiders bijvoorbeeld.

De geschiedenis die Bouterse ziet, is getekend door een verdeel- en heerspolitiek van de Nederlandse kolonisators. Zij hebben de ruim acht verschillende bevolkingsgroepen in het land altijd uit elkaar gedreven. Nog steeds zien veel mensen zichzelf in de eerste plaats als Hindoestaan, Javaan of creool. De president wil liever het gedeelde Surinamer-zijn benadrukken.

Het doorbreken van de traditionele etnische scheidslijnen zal niet gemakkelijk zijn, zegt Breeveld. „De NPD is een nationale partij waarin verschillende bevolkingsgroepen vertegenwoordigd zijn. Maar etniciteit is nog altijd erg belangrijk in Suriname. Iedere bevolkingsgroep heeft hier een eigen feestdag en een eigen missverkiezing. Dat hef je niet zo een-twee-drie op.”

Een ander plan is de herinvoering van de dienstplicht vanaf 2011 voor zowel mannen als vrouwen vanaf 17 jaar. Bouterse wil zo jongeren van de straat houden, disciplineren en inzetten voor de opbouw van het land. Het plan heeft veel positieve reacties uitgelokt, maar ook bezorgdheid opgeroepen. De dienstplicht herinnert Surinamers aan het militaire verleden, de tijd dat Bouterse legerleider was en de harde Binnenlandse Oorlog (1986-1992) tegen het Junglecommando van Ronnie Brunswijk, nu een politieke bondgenoot van de president.

„Ook dienstplicht is een voorbeeld van nation building”, zegt Breeveld. „Jonge dienstplichtigen die allemaal dezelfde training krijgen. Geen onderscheid van welke etnische groep je afstamt of uit welke sociale klasse je komt, maar eenheid creëren. Suriname moet nog door dat proces van eenwording heen.”

Verder moeten topfunctionarissen van Bouterse de Surinaamse nationaliteit hebben. Zo niet, dan mogen ze geen zitting nemen in de raad van commissarissen van grote overheidsbedrijven. In Suriname definieert de kleur van je paspoort vaak je nationale identiteit: blauw (Surinamer) of bordeauxrood (Nederlander).

Veel topfunctionarissen in Suriname hebben echter de Nederlandse nationaliteit of bezitten – hoewel verboden – een dubbel paspoort. Een Surinaams paspoort wordt vaak gezien als onhandig. Met een Nederlands paspoort kun je vrijer reizen, Surinamers hebben vaker een visum nodig voor bepaalde landen.

Het nationalistische beleid is niet uniek voor Suriname, erkent Breeveld. „Wat nu in Suriname gebeurt, hebben onze grote buurlanden Brazilië en Venezuela al decennia geleden doorgemaakt. Die landen zijn ruim een eeuw eerder onafhankelijk geworden. Zij zijn ook losgekomen van hun moederland om zichzelf op te bouwen.”