Sociaal onwenselijke tatoeages en pijn

Welke vormen een economische crisis kan aannemen in een samenleving zonder veel sociale zekerheid, schetste Bregtje van der Haak maandag in een aardige aflevering van Tegenlicht (VPRO), getiteld California Dreaming. Opvallend was vooral de berusting en acceptatie van de Californische verliezers in de strijd om het bestaan.

We maakten kennis met verschillende mensen die in Santa Barbara noodgedwongen een camper hadden betrokken, onder wie een voormalige directeur van een groot internetbedrijf en een universitair docent. Ach, ze hadden pech gehad en het viel vaak niet mee, maar je moest er maar niet te veel over zeuren.

Ook viel er de nodige vindingrijkheid te constateren. Sommigen gingen in een commune wonen en hun eigen groenten verbouwen, anderen verhoogden hun kansen op de schamele arbeidsmarkt door hun tatoeages te laten verwijderen. Een gespecialiseerde kliniek laserde aan de lopende band.

Piercings en tatoeages zijn een vorm van negatieve sociale distinctie geworden. Wie zich, zoals ik, moeilijk kan voorstellen waarom iemand bewust zou kiezen voor zelfverminking, denkt al snel dat het te maken moet hebben met het uitdragen van de boodschap dat je er niet bij wilt horen, dat je lak hebt aan de elite en je dus bekent tot wat tegenwoordig wel ‘de getatoeëerde klasse’ heet.

Dit vooroordeel werd effectief bestreden in Je zal het maar zijn (BNN), een reeks programma’s over mensen die afwijken van ‘de familie Doorsnee’. Presentator Sophie Hilbrand was nooit eerder zo goed als in deze rol van nieuwsgierig ondervrager met open vizier. Het werkt steeds goed, of het nu om een workaholic, een hare krisjna of Edwin de Roy van Zuydewijn gaat.

De toon is zakelijker dan de soms spectaculaire onderwerpen zouden doen vermoeden. Gisteren ontmoette Hilbrand een vrouwelijke bodybuilder, een twijfelgeval tussen hermafrodiet en transseksueel en een zekere Ilya. Die had niet alleen overal tatoeages, maar ook driedimensionale voorwerpen aangebracht onder de huid, extreme piercings en een opzettelijk gekliefde tong. Ook was hij geobsedeerd door pijn.

Het kostte me moeite te blijven kijken naar de vleeshaken die hij door zijn knieën stak om zich ermee aan het plafond op te hangen.

Knettergek? Ilya was geboren met een hazelip en had van kinds af aan talloze akelige operaties ondergaan. Dit spelen met pijn was een manier om nu wel controle te krijgen over zijn lichaam en om de pijn te herhalen, op zijn eigen voorwaarden.

Knap als je het perspectief zo weet te keren in een populair televisieprogramma.