Sint heeft baat bij een stevige dosis gruwelverhalen

Griezelen om Sinterklaas is diep geworteld in de volkscultuur. In de afgelopen jaren is Sint braver geworden. Maar gruwelen is heilzaam.

Bij de Sint viel altijd al wat te griezelen. Eén van de eerste legendes: drie schooljongens slapen in een herberg. ’s Nachts worden ze gruwelijk vermoord door de herbergier, die hun lijken in een pekelvat in de kelder opbergt. Na jaren krijgt Sint Nicolaas het pekelvlees aangeboden. Hij vertrouwt het vlees niet en wekt de jongens tot leven.

Sinterklaas-horror is zeker niet nieuw. „Jongelui hingen vroeger de beest uit met Sinterklaas”, zegt onderzoeker van volksfeesten John Helsloot van het Meertensinstituut. Zo was er het ‘klaasjagen’, waarop jongens met zwarte gezichten de boel op stelten zetten. ,,Daarvan is nu alleen nog de brave Sinterklaasoptocht van over.”

Zelfs de pedagogische rol van strenge straffer en beloner die de Sint halverwege de 19de eeuw toebedeeld kreeg, is hem afgenomen. Dat gaf in ieder geval nog een béétje te griezelen, zegt Anite Haverkamp. Als curator van het museum Catharijneconvent in Utrecht organiseerde zij vorig jaar de overzichtstentoonstelling Sint-Nicolaas op Bezoek. „In de zak mee naar Spanje moeten, als je stout bent, is niet mis. Maar griezelen is met de huidige softe figuur wel voorbij.”

Sint is nu alleen nog maar aardig. Tandeloos. Saai. En dat terwijl griezelen hartstikke goed is voor de ‘zedelijke vorming’, vindt emeritus hoogleraar Historische Nederlandse Letterkunde Herman Pleij ook. „In griezelverhalen kunnen we heel nadrukkelijk vaststellen wat het goede is, en wat het kwade dat moet worden uitgeroeid.”

Sinterklaas begon ooit als ‘omkeerfeest’, vertelt hoogleraar ontwikkelingspsychologie Willem Koops. Net als carnaval, waarbij de zotheid een paar dagen regeert. Door de rollen even om te draaien, is de theorie, bevestig je ze juist. Koops weet uit veertiende-eeuwse archieven uit Dordrecht dat kinderen zich verkleedden als Sinterklaas en kattekwaad uithaalden. „Ze trokken de broek van de burgemeester naar beneden.” Nu is er Halloween als de wereld op z’n kop. John Helsloot: „Mensen dossen zich gruwelijk uit en etaleren één dag met groot plezier een slechte smaak.” Halloween wordt steeds populairder, Sinterklaas verdwijnt. Misschien dat de Horror-sint hem kan redden.