Oud Amsterdam op je mobiel

Vanaf morgen kun je lopend door Amsterdam virtuele gebouwen zien.

Zo sta je op de middenstip van het oude Ajax-stadion.

In de drukte op het Amsterdamse Damrak moeten de andere voetgangers voor Ferry Piekart uitwijken. Al zijn aandacht is gericht op het schermpje van de iPhone die hij op ooghoogte en armlengte voor zich uit houdt. Piekart, curator bij het Nederlands Architectuurinstituut, is de nieuwste architectuur-app aan het demonstreren, Urban Augmented Reality (UAR) geheten, en hij gaat er helemaal in op. „Kijk”, zegt hij, „iedereen kent het gebouw van de Bijenkorf op de Dam waar we nu voor staan. Wij kijken ernaar en tegelijkertijd zie je een 3D-model van de Beurs van Zocher die hier anderhalve eeuw geleden stond eroverheen geprojecteerd.”

Morgen lanceert het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) samen met Architectuurcentrum Amsterdam ARCAM de Amsterdamse editie van een nieuwe gratis architectuur-app: Urban Augmented Reality (UAR). De app voor Rotterdam is er al, begin volgend jaar komen Den Haag en Utrecht erbij en Almere en Den Bosch hebben zich al gemeld.

Urban Augmented Reality maakt van je iPhone of je Android-toestel een wichelroede van de hedendaagse stad: het onzichtbare wordt blootgelegd. Dankzij GPS – satellieten die je positie bepalen – en het kompas kan de iPhone ‘zien’ waar je bent, en de technologie van augmented reality – zeg maar verhoogde werkelijkheid – legt daar extra lagen informatie overheen. Een bekend voorbeeld is Jaap.nl, dat op je telefoonscherm laat zien welke huizen te koop staan in de straat waar je op dat moment doorheen loopt.

De Urban Augmented Reality-app biedt een rijkdom aan tekst, tekeningen, foto’s, plattegronden, archiefmateriaal en films die de stad laten zien zoals die was, zelfs zoals die had kunnen zijn en zoals die wordt. Van het Rijksmuseum is bijvoorbeeld ook een van de ontwerpen voor de uitbreiding te zien die níét werden gerealiseerd.

Het bedrijf DPI Animation House heeft van een aantal plekken 3D-animaties gemaakt, waardoor het lijkt alsof je midden in het gebouw staat. Het nieuwe filmmuseum Eye aan de noordelijke IJ-oevers is nog in aanbouw, maar op het scherm van je iPhone is het net alsof je in het echte gebouw staat. Of neem het oude stadion van Ajax, De Meer, in de Watergraafsmeer. „Waar ooit de middenstip van De Meer lag, is nu een pleintje middenin een woonwijk”, vertelt Ferry Piekart. „Als je daar staat zie je het stadion op je scherm om je heen.”

Hier op de Dam moet je heel nauwkeurig je toestel richten: de dichtheid aan gebouwen met een verhaal is zo groot, dat je met een minieme beweging al van Krasnapolsky bent verschoven naar de Industrieele Club of het Paleis.

Het NAi heeft de ontwikkelkosten van de UAR-app op zich genomen, ongeveer twee ton, en heeft een exclusief contract gesloten met het Nederlandse bedrijf Layar, dat deze technologie heeft ontwikkeld. Die wordt ook standaard meegeleverd in de nieuwste telefoons. Ook gamesbouwer Triangle Studios en interface-ontwerper IN10 Communicatie hebben eraan meegewerkt. De inhoud komt nu van museale en gemeentelijke archieven en lokale architectuurcentra. Straks komen daar volgens Piekart ongetwijfeld ook architectenbureaus en projectontwikkelaars bij die zelf vaak al animaties en artist’s impressions maken van hun ontwerpen. De voornaamste bron op dit moment is het materiaal dat opgeslagen ligt in de achttien strekkende kilometer van het eigen NAi-archief, dat naar de mening van directeur Ole Bouman veel vaker moet worden bekeken. „Anders dan een kunstmuseum kan een architectuurmuseum alleen foto’s of voorstudies van de echte gebouwen op straat laten zien”, zegt hij. „Op deze manier kun je ter plekke, als je voor een gebouw staat, die archieven er meteen bij halen. En niet één maar een aantal tegelijk. Dat is de meerwaarde van het samenbrengen van deze technologie en de museale ontwikkeling. Je hebt als het ware een museum in je zak. Daardoor kunnen wij als nationaal architectuurmuseum ons bereik enorm vergroten.” Dat was voor het NAi dan ook de reden om de twee ton aan ontwikkelkosten aan UAR te besteden. En met datzelfde doel brengt het NAi begin volgend jaar samen met TNT Post vijf postzegels uit met vijf visionaire architectuurprojecten erop. Door met je telefoon een code op de zegel te lezen, krijg je een filmpje te zien.

„De volgende stap voor UAR is dat de gebruiker zelf ook kan meedoen”, zegt Bouman. „Hij kan zelf foto’s toevoegen van zijn huis en zijn straat. Het onderscheid tussen het materiaal van archieven en van particulieren zal altijd worden aangegeven, maar op deze manier dragen de bewoners zelf bij aan het verhaal van de stad. Deze augmented reality is een virtuele abstractie, maar die kan wel de betrokkenheid van mensen bij hun omgeving vergroten. Ik zie het als een versterking van het publieke domein en de openbare ruimte.”

Een onvergetelijk bouwproject in Amsterdam is de Noord-Zuidlijn. Zit die ook in de nieuwe app? „We zijn er nog mee bezig”, zegt projectmanager Ferry Piekart, „maar het is zo’n lang ding dat de app er al gauw op vastloopt. We gaan wel een paar stations eraan toevoegen. Er is trouwens nog niets onder de grond erin opgenomen. Dat is een hele wereld op zichzelf.”