KLM gestraft voor prijsafspraak

Kartelafspraken in de luchtvracht kosten Air France-KLM 740 miljoen euro aan boetes. Bovendien bereiden vrachtverladers een schadeclaim voor.

A Cathay Pacific Airways Ltd. cargo jet takes off from Hong Kong International Airport on Saturday, Aug. 4, 2007. Cathay Pacific Airways Ltd., Asia's second most profitable carrier, said first-half net income rose 55 percent on China's rising demand for air travel. Photographer: Nelson Ching/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

Lufthansa was de klikspaan. De Duitse luchtvaartmaatschappij bracht ergens in 2005 of 2006 – de precieze datum is niet bekend – de Europese Commissie op het spoor van een omvangrijk kartel in de luchtvracht. Lufthansa deed er zelf ook aan mee, maar kreeg van de Commissie de toezegging niet te zullen worden gestraft bij openheid van zaken. En dat deden de Duitsers.

Het kostte onderzoekers van de Commissie vier jaar om de boosdoeners en hun aandeel in het wereldwijde kartel te achterhalen. Zo kwam aan het licht dat tussen eind 1999 en begin 2006 ongeveer twintig luchtvaartmaatschappijen onderlinge afspraken hadden gemaakt over het vervoeren van vracht – per vrachtvliegtuig en als cargo onderin passagierstoestellen. Vooral tussen mei 2004 en februari 2006 werden veel goederen vervoerd waarover maatschappijen van te voren onderling een prijs hadden afgesproken. Verladers werd zo een hoger tarief in rekening gebracht dan onder normale marktomstandigheden het geval zou zijn geweest.

De meeste betrokken bedrijven hebben dit, in navolging van Lufthansa, naderhand toegegeven. De schuldige maatschappijen zijn verspreid over alle continenten, met uitzondering van Afrika. Behoudens Air Canada waren er geen Noord-Amerikaanse vervoerders betrokken bij het kartel.

Gisteren legde EU-commissaris voor Mededinging Joaquín Almunia voor een totaal bedrag van 800 miljoen euro boetes op aan elf van de twintig kartelleden. Negen maatschappijen kregen geen boete, omdat niet kon worden aangetoond dat zij substantieel hebben geprofiteerd van de afspraken.

De grootste boete kreeg marktleider Air France-KLM: 340 miljoen euro. Dit was twee keer zo hoog als waar het bedrijf op had gerekend. De Frans-Nederlandse onderneming nam met drie merken deel aan het kartel: Martinair, KLM en Air France. KLM was ten ten tijde van het kartel voor de helft eigenaar van Martinair, maar lijfde het bedrijf eind 2008 geheel in. De boete van 30 miljoen euro die Martinair van de Europese Commissie heeft gekregen moet daarom worden betaald door Air France-KLM.

In een verklaring vanuit Parijs bekent Air France-KLM vandaag opnieuw schuld, maar noemt zij de opgelegde boetes „buitenproportioneel”. Het bedrijf wil in beroep gaan bij het Europese Hof. „De economische analyse die [door de Commissie] bij de procedure is weergegeven, toont aan dat de [door het kartel] genomen stappen geen nadelig effect hebben gehad op bedrijven die vracht verstuurden”, zegt Air France-KLM.

Het bedrijf had, vooruitlopend op de te verwachten boete, in 2008 al een voorziening genomen van 530 miljoen euro. Eerder moest Air France-KLM in de Verenigde Staten al rond de 400 miljoen euro aan boetes en schadevergoedingen betalen voor betrokkenheid bij het vrachtkartel. Omdat de boete hoger is dan verwacht zal deze een negatief effect hebben op het resultaat van Air France-KLM. Volgende week zal het bedrijf bij de presentatie van de halfjaarcijfers een extra voorziening bekend maken van 127 miljoen euro.

Air France-KLM vindt dat de Europese Commissie begrip moet hebben voor de zwakke economische positie van de luchtvaartsector als gevolg van de crisis. Bedrijven die geen boete kregen, zoals Lufthansa, profiteren van de situatie, zegt Air France-KLM. „Dit heeft een verstorend effect op de marktwerking.” Het bedrijf belooft wel beterschap: „In de hele groep hebben we maatregelen genomen om anti-concurrerende praktijken tegen te gaan. We zullen ons houden aan mededingingswetgeving.”

De top van Air France-KLM wilde vandaag niet verder ingaan op de kwestie. Eerder gaf financieel directeur Philippe Calavia wel commentaar op de kartelvorming. „Ja, onze medewerkers zaten fout”, zei hij in 2008 in een gesprek met deze krant. Calavia noemde het ‘klikken’ door Lufthansa „een steek in de rug”, maar zei ook dat het „een onderdeel is van het spel” is.

EVO, de brancheorganisatie van verladers en andere logistieke bedrijven in Nederland, vindt het opleggen van de boetes aan de luchtvaartmaatschappijen terecht. Verladers zijn „slachtoffer geworden van de afspraken doordat zij jarenlang te veel hebben betaald voor luchtvracht”, zegt Joost van Doesburg, beleidsadviseur van EVO. De boete is ook bedoeld als „afschrikwekkend effect”.

EVO is inmiddels een civiele procedure begonnen tegen de vrachtvervoerders om de teveel betaalde bedragen terug te claimen. Drie maatschappijen – Air France, KLM en Martinair – zijn in september namens EVO gedagvaard door Claims Funding International (CFI), een organisatie die is gespecialiseerd in massaclaims. De zaak gaat spelen vanaf maart 2011 en is rechtsgeldig voor alle bedrijven die schade hebben opgelopen. De luchtvaartmaatschappijen zijn hoofdelijk aansprakelijk; veroordeling van één deelnemer aan het kartel betekent dat ze allemaal worden veroordeeld.