Kartels in de lucht

Met Air France-KLM heeft de Europese Commissie geen mededogen. De luchtvaartonderneming worstelt met een verlies maar liefst 1,5 miljard euro. Maar eurocommissaris Joaquín Almunia van Mededinging, opvolger van de Nederlandse Neelie Kroes, heeft het bedrijf verder in het rood gedreven met een boete van 310,1 miljoen euro, die door extra kosten oploopt tot 339,6 miljoen in totaal.

Eerder moest de luchtvaartmaatschappij in de Verenigde Staten en elders al circa 400 miljoen euro aan boetes betalen. Air France-KLM laat deze straf niet over zijn kant gaan. De onderneming gaat in beroep tegen de „disproportionele” boete in een tijd die toch al zwaar is. Maar dat doet niets af aan de eigenlijke reden voor de boete. Die reden is simpel.

Air France-KLM heeft tussen 1999 en 2006 met andere luchtvaartmaatschappijen afspraken gemaakt over de prijzen van goederenvervoer. Andere grote deelnemers aan dit kartel zijn onder meer British Airways (104 miljoen euro boete), Cargolux (79,9), Singapore Airlines (74,8), Cathay Pacific (57,1) en Martinair (29,5). Tegen elf andere bedrijven kreeg de Europese Commissie de bewijsvoering niet rond.

En Lufthansa, een van de grote drie in Europa? De Duitse onderneming, die ook gewoon meedeed aan het luchtvrachtkartel, ontspringt de dans omdat ze de afspraken als eerste naar buiten heeft gebracht en daarom als kroongetuige van vervolging is gevrijwaard.

Dit onderscheid tussen een onderneming, die net op tijd koude voeten krijgt en plots spijt betuigt, en bedrijven die daar geen last van hebben, illustreert helder het specifieke karakter van de luchtvaartbranche.

Deze markt is om historische redenen niet eenduidig. De grote bedrijven zijn bijna allemaal staatsbedrijven geweest of zijn dat nog steeds helemaal of ten dele. Die molochs moeten opboksen tegen kleine cowboys en nieuwkomers.

De luchtvaart is ook anderszins geen gewone markt. Veel aspecten ervan worden nog steeds op politiek en staatsniveau bepaald. Denk bijvoorbeeld aan landingsrechten, vliegcorridors en veiligheidsvoorschriften.

Bovendien wordt er een opmerkelijk onderscheid gemaakt tussen goederen- en personenvervoer. De luchtvaartmarkt voor passagiers is op hoofdlijnen verdeeld door de drie grote samenwerkingsverbanden Star Alliance, Sky Team en Oneworld. Die allianties gedragen zich als ‘minimonopolies’ die de markt domineren en de kleine maatschappijen weinig ruimte geven. Maar strikt genomen zijn dit geen kartels waartegen de autoriteiten zouden moeten optreden.

Aan geschiedkundige overwegingen heeft de Europese Commissie geen boodschap. En terecht. Of de boetes redelijk zijn of inderdaad alle perken te buiten gaan, moet in beroep worden bepaald. Maar de Europese Commissie doet wel waarvoor ze is: namelijk het bewaken van een markt die open, toegankelijk en eerlijk is. Kartels verstoren dat ‘level playing field’. Kleinere concurrenten en burgers betalen het gelag. Het is goed dat Europa daar iets tegen doet.