Een boevenvilla wordt een kinderdagverblijf

Op de Balkan, centrum van de georganiseerde misdaad, zijn criminelen lastig te veroordelen. Servië neemt hun bezittingen daarom in beslag en bouwt ze om tot tehuizen of klinieken.

Eigenlijk had de villa van Milorad Ulemek geveild moeten worden, maar geen Serviër durft te bieden op het huis in een buitenwijk van Belgrado. Ulemek, een van Serviës meest beruchte criminelen, is veroordeeld en zit opgesloten voor de moord op premier Djindjic in 2003, maar zijn vrienden zijn dat niet. De invloed van ‘de Legionair’ in de onderwereld en de geheime dienst, wordt nog altijd groot geacht.

Servië experimenteert sinds anderhalf jaar fanatiek met een pluk-ze-wet, waarmee uit criminele activiteiten verkregen bezit kan worden geconfisqueerd. Het ministerie van Justitie brengt vrijwel maandelijks nieuwe cijfers naar buiten. De tussenstand na anderhalf jaar is: voor 200 miljoen euro ‘geplukt’, waaronder 434 woningen en bedrijfspanden en 345 auto’s. „Plus 6.500 hectare land in de provincie Vojvodina”, voegt staatssecretaris Slobodan Homen er telefonisch aan toe. „We hebben het gemeentebestuur van Novi Sad net de sleutels gegeven van de panden van drugsbaron Darko Saric, inclusief basketbalveldje en zwembad. Ze willen er een verslavingskliniek openen.” Het laatste plan is om het onverkoopbare, 180 vierkante meter grote huis van Milorad Ulemek te verbouwen tot opvang voor slechtziende kinderen.

In het gisteren verschenen voortgangsrapport van de Europese Commissie over Servië vormt het hoofdstuk over de aanpak van georganiseerde misdaad dit keer een van de kleine lichtpuntjes in de verder strenge beoordeling. Recente resultaten zijn „bemoedigend”, schrijven de rapporteurs. „Servië heeft een begin gemaakt met het aanpakken van zijn prioriteiten.” Dat is een sprong vooruit voor een land dat bekendstaat om de nauwe verwevenheid van onder- en bovenwereld en dat graag lid wil worden van de EU – maar daarvoor eerst werk moet maken van de misdaadbestrijding.

Door de oorlogen waarmee voormalig Joegoslavië in zeven staten uiteen viel kreeg de misdaad op de Balkan in de jaren negentig een forse impuls. Criminelen van alle etnische groepen doen zonder problemen grensoverschrijdend zaken, ongehinderd door de versnipperde en gecorrumpeerde politie en justitie.

Maar de afgelopen twee jaar sluiten de landen onderling steeds meer uitleveringsverdragen, waardoor het bijvoorbeeld voor een Bosnisch-Kroatische crimineel niet zoveel zin meer heeft om van Kroatië naar Bosnië te vluchten. Ook Servië en Kroatië lijken over hun onderlinge wantrouwen om informatie uit te wisselen heen en werken steeds intensiever samen.

De pogingen criminelen, die altijd moeilijk te veroordelen zijn, in hun portemonnee te treffen worden in het rapport van de Commissie goedkeurend genoemd. „Het is de meest effectieve manier”, zegt Homen enthousiast. „Geld geeft criminelen macht. Daarmee proberen ze bijvoorbeeld rechters om te kopen. In het verleden is gebleken dat criminelen bereid waren tien, vijftien jaar te zitten, zolang ze hun bezit maar hielden. Die mogelijkheid nemen we ze af.”

De pogingen om de echt grote criminelen financieel te treffen staan echter nog in de kinderschoenen. In de overgrote meerderheid van de zaken ontbreekt nog de veroordeling, die het mogelijk maakt definitief beslag te kunnen leggen. Zonder een rechterlijke uitspraak bestaat de kans dat de staat de bezittingen terug moet geven.

Criminoloog Aleksandar Fatic wil eerst veroordelingen zien van topcriminelen. „Dat is tot nu toe in ieder land lastig. Ze zijn gewiekst en hebben goede advocaten.” Aan de andere kant, zegt hij, zou het „sociale gerechtigheid zijn als de bezittingen werden afgenomen van een ieder die zich de afgelopen vijftien jaar heeft verrijkt”.

Kinderdagverblijf Maza in Belgrado is onlangs geopend in een van de vele panden van de ex-directeur van het elektriciteitsbedrijf in Belgrado, een verdachte van grootschalige corruptie en zelfverrijking. Het roze huis in een mooie oude centrumbuurt heeft bewakingscamera’s, een ondergrondse garage en een hek dat het pottenkijkers moeilijk maakt.

In juni werd de inboedel geveild van Darko Saric, een voortvluchtige Montenegrijnse drugsbaron die ervan wordt verdacht het brein te zijn achter grootschalige cocaïnehandel tussen Latijns-Amerika en de Balkan. Tijdens de veiling werden onder meer zijn twee dartapparaten, vier stereo’s, wit lederen bank en fitnessapparatuur verkocht.

De totale opbrengst was 80.000 euro. Inmiddels heeft Saric vanaf zijn onderduikplek via zijn advocaat zijn beklag gedaan over de veiling zonder veroordeling. Hij klaagt de Servische staat aan.