Wagner bij de eerste Nederlandse western

Westerns worden in Nederland niet gemaakt. Het landschap leent zich er slecht voor, ook al zongen de twee eenzame cowboys Johnny & Rijk ooit nog zo luid dat de Veluwe hun prairie was. Onze enige frontier is de zee en die zou een inspiratie kunnen vormen voor beelden die een nationale identiteit helpen definiëren.

Harry Mulisch viel zelden te betrappen op een bijzondere affiniteit met Nederland of met film. Over de vier verfilmingen van zijn romans liet hij zich doorgaans beleefd neutraal uit. Zijn mythisch universum was te breed en te diep om uitputtend te kunnen worden samengevat in filmbeelden.

Toch schonk Mulisch de natie postuum een uniek westernicoon. Sinds de rechtstreeks door de NOS uitgezonden afscheidsbijeenkomst in de Amsterdamse Stadsschouwburg zaterdag werd afgesloten met de redding van de paarden van Marrum, zijn die beelden een eigen leven gaan leiden. Dat de liefdesaria uit Wagners Tristan und Isolde op de achtergrond speelde, was op z’n minst behulpzaam.

Gisteravond werd Micky Nijboer bij Pauw & Witteman zeer ontroerd door de heropvoering van deze combinatie van beeld en geluid. Zij is de dressuurruiter die het initiatief nam tot de geslaagde reddingsactie van ruim twee honderd paarden. Precies vier jaar en een dag voor het overlijden van Mulisch waren die door de zogeheten Allerheiligenvloed geïsoleerd geraakt op een kwelder in de Waddenzee. Wat de Landmacht met pontons niet lukte, kregen Nijboer en drie andere Friese amazones wel voor elkaar. Door de leidende merrie te selecteren, creëerden ze een exodus.

Een foto van de paarden door Laurens Aaij won de Zilveren Camera 2006. Vier jaar lang hing die tegenover het bed van de schrijver. Een week voor zijn dood zei Mulisch dat die paarden mooier waren dan Shakespeare. Zijn dochter Anna noemde ze in de Stadsschouwburg een symbool van onschuld.

Maar het feit dat ze gered werden door de inventieve intuïtie van vier meiden zal zeker ook hebben bijgedragen aan het ervaren van troost en hoop. Zo zien wij Nederlanders onszelf graag, als nuchtere temmers van de natuur, die liefst een handje moet helpen door zelf zijn gang te gaan.

Nijboer zegt op haar website dat ze er sindsdien elke dag aan heeft gedacht. Ze schreef een boek onder de titel Zonder trommels en trompetten, wat een beetje in tegenstelling staat tot Wagner.

In 2007 kondigde producent Willem Zijlstra samen met de TROS de speelfilm De paarden van Marrum aan. Yolanthe Cabau van Kasbergen zou er de hoofdrol in spelen, maar er is al een tijd niets meer over vernomen. Die Friese western bestaat dus nu in essentie.