Lanoye heeft altijd de Tzumprijs nog

Voor de derde keer ging de AKO-prijs naar een non-fictieboek. Winnaar David van Reybrouck troostte bij de uitreiking ‘lieve Tom’ Lanoye.

Nederland , Haarlem, 8-11-2010. Foto Maarten Hartman. Winnaar AKO literatuur prijs David van Reybrouck rechts wordt gefelicteerd door mede kandidaat Tom Lanoye.

„Nee, ik wil niet reageren.” De eerste impuls van Tom Lanoye is zwijgen. Even eerder heeft Femke Halsema aangekondigd dat niet Lanoye, maar zijn landgenoot David van Reybrouck de AKO-literatuurprijs 2010 heeft gewonnen. Na amper drie seconden herpakt de ontgoochelde Lanoye zich. „Als er één andere schrijver is die ik de prijs gun, dan is het David.”

De winnaar had in zijn dankwoord ook al speciaal het woord tot ‘Lieve Tom’ gericht, zeggend dat hij diens Sprakeloos ‘ademloos’ had uitgelezen. De behoefte om Lanoye te troosten is begrijpelijk. Zijn boek over zijn overleden moeder werd bejubeld in de pers en genomineerd voor achtereenvolgens de Gouden Uil, de Libris literatuurprijs en de AKO-prijs. En driemaal stond hij na een zenuwslopende uitreikingsavond met lege handen. „Gelukkig heb ik de Tzumprijs nog”, zegt Lanoye, verwijzend naar de onderscheiding voor de beste literaire zin van 2009, die hij wel kreeg.

Lanoye vroeg zich ook nog af of prijzen als de Libris Geschiedenis Prijs (twee weken geleden ook al voor Van Reybrouck) niet opengesteld moesten worden voor autobiografische boeken als Sprakeloos.

De vloeiende grens tussen fictie en non-fictie was toch al onderwerp van gesprek rondom de uitreiking van de 50.000 euro aan Van Reybrouck (1971). De winnaar benadrukte dat hij in zijn bijna zevenhonderd pagina’s dikke geschiedenis van Congo niets heeft ‘verzonnen’, zoals in de pers rondzingt. Congo. Een geschiedenis is het derde non-fictieboek dat door de AKO is bekroond, na Maerlants wereld van Frits van Oostrom (1996) en Multatuli van Dik van der Meulen (2003).

De uitreiking in een fraaie oude collegezaal van Teylers Museum verliep enigszins haastig: wegens de tv-uitzending van Nieuwsuur moesten de genomineerden (behalve Lanoye en Van Reybrouck waren dat Kees van Beijnum, Oscar van den Boogaard, Willem Jan Otten en Koen Peeters) het stellen zonder het voorlezen van een uitgebreid juryrapport, wat leidde tot enige verwarring en verstoorde gezichten.

Die kleine commotie werd door Van Reybrouck in zijn dankwoord gerelativeerd. „In de loop van deze feestelijke avond zijn op acht uur vliegen hiervandaan, in het oosten van Congo, alweer enkele vrouwen verkracht.” De winnaar schenkt eenderde van het prijzengeld aan Human Rights Watch. „Dat is een organisatie die daar echt het verschil maakt.”

    • Arjen Fortuin