Geen grenzen aan het groene levensgevoel

De acties van dit weekeinde tonen de zelfverzekerdheid van de Duitse milieupartij.

De Grünen komen op als volkspartij doordat zij inspelen op burgerwoede.

An anti nuclear protester against the transport and storage of nuclear waste jumps on bags of hay at their blockade of the road to the storage facility in Gorleben, November 8, 2010.The northern German town of Gorleben will receive the contentious waste for storage among huge protests along the route from France to Germany. AFP PHOTO/ODD ANDERSEN AFP

Het hart van de groene beweging in Duitsland roerde zich de afgelopen dagen. Tienduizenden mensen waren in actie gekomen voor een oude strijd: tegen kernenergie en afvaltransporten. Tatort: Dannenberg bij Gorleben, in het uiterste noordoosten van de Duitse deelstaat Nedersaksen. Het protest, massaal met hier en daar schermutselingen, viel op door de zelfverzekerdheid van de deelnemers. De Groenen hebben electoraal de wind mee – en dat was tot in Dannenberg te merken.

Een containertrein met Duits radioactief afval van de Franse opwerkingsfabriek in La Hague kwam gisteren nadat hij langdurig was opgehouden door menselijke blokkades aan in Dannenberg. Daar moeten de containers worden overgeslagen voor transport over de weg naar het iets verderop gelegen Gorleben, waar het afval tijdelijk wordt opgeslagen. Een meer omstreden oord is in Duitsland nauwelijks te vinden. Gorleben staat voor protestacties, die al in de jaren tachtig zijn begonnen. De leeftijd van de demonstranten, tot gisteren in actie, varieert van 20 jaar tot voorbij 65.

„Natuurlijk ben ik tegen kernenergie. En natuurlijk stem ik op de Groenen”, zegt actievoerder Ernst Möbius uit Hannover, een dertiger die model kan staan voor de spectaculair groeiende aanhang van de Groenen. Steeds meer Duitsers zijn van plan om bij de volgende verkiezingen – regionaal of landelijk – op de partij te stemmen. Bij de Bondsdagverkiezingen van vorig jaar haalden de Groenen 10,7 procent, het hoogste resultaat ooit. Zouden er nu verkiezingen zijn, dan komen ze volgens een recente peiling op het dubbele, ruim 20 procent.

De stormachtige (fictieve) groei wekt verbazing en jaloezie , vooral bij de SPD. De Duitse sociaal-democraten dreigen hun positie als volkspartij kwijt te raken. In sommige deelstaten is hun aanhang tot onder die van de Groenen weggezakt.

Een andere concurrent, Die Linke, constateert dat de Groenen erin slagen om te worden gezien als tegenpartij van een politiek waarvoor ze zelf verantwoordelijk zijn: het omstreden uitkeringenbeleid. „We kunnen van de Groenen leren”, zei Bondsdaglid Dietmar Barsch van Die Linke. „Hoe slagen zij erin zich als partij te presenteren die tegen Hartz IV is [de uitkeringen], terwijl ze dit als regeringspartij hebben goedgekeurd?” De Groenen regeerden van 1998 tot 2005 het land, samen met de toen nog veel grotere SPD van kanselier Gerhard Schröder.

Het groene levensgevoel van de Duitsers kent nu geen grenzen. Het lijkt een mix van ‘burgerprotesten’ tegen de zittende politiek en ongenoegen over het milieubeleid, dat als weinig duurzaam wordt ervaren. Voor het laatste is de nieuwe atoompolitiek van de regering een katalysator. Bondskanselier Angela Merkel heeft met parlementaire goedkeuring de looptijd van alle kerncentrales verlengd, een maatregel die tot veel protestmarsen heeft geleid.

Maar de groei van de Groenen berust op meer dan het oude thema kernenergie. In Stuttgart wordt al maanden door burgers gedemonstreerd tegen de bouw van een ondergronds station. Het miljardenproject is uitgelopen op een uitputtingsslag tussen politiek en burgers met landelijke uitstraling. De Stuttgarters eisen directe democratie met een referendum over de bouw van hun station. De Groenen hebben zich, anders dan de andere partijen, opgeworpen als de partij die zegt de wensen van het volk te willen vervullen.

In de peilingen liggen de lokale Groenen mijlenver voor op de concurrentie. Bij deelstaatverkiezingen in Baden-Württemberg, waarvan Stuttgart de hoofdstad is, kunnen ze volgend voorjaar de grootste politieke kracht worden.

Hetzelfde kan in Berlijn gebeuren, een stad die geregeerd wordt door de SPD en Die Linke. De sociaal-democratische burgemeester Klaus Wowereit heeft een prominente uitdaagster gekregen, die zichzelf niet toevallig afgelopen weekend presenteerde: Renate Künast, fractievoorzitter van de Groenen in de Bondsdag en oud-minister van Landbouw en Consumentenzaken. Künast is een Groenen-coryfee. Als ze in Berlijn wint, is dat samen met een groen succes in Baden-Württemberg de doorbraak voor haar partij als volksbeweging.

Wie stemmen in Duitsland op de Groenen? Onderzoeken laten zien dat het de goed verdienende middenklasse is; academici, niet zelden ambtenaren, „homogeen, materieel gearriveerd en mentaal behoudend”, zoals de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung schreef zondag in een artikel met als kop: Grünen, wofür steht ihr?

Waarvoor staan de Groenen? Voor duurzaamheid; zie de protesten tegen kernenergie. Voor burgerinitiatieven en referenda; zie Stuttgart. En voor een clientèlepolitiek die oppositiepartijen eigen is, gepaard aan een goed gevoel voor marketing, zoals laatst een deelnemer aan een tv-discussie over het succes van de Groenen een beetje zuur opmerkte.