De nieuwe kraakwet is nu al vleugellam

De Wet kraken en leegstand, net van kracht, is strijdig verklaard met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Even geen ontruimingen dus.

Nederland, Amsterdam, 09-11-2010 Ontruiming kraakpanden in Amsterdam. De kraakpanden aan de even zijde van de schoolstraat worden door de ME ontruimt, bij de straat heeft zich een groep krakers verzameld die muziek maken en zich hebben verkleed als clown. De helft van de ontruimingen gingen niet door omdat de rechter ze heeft verboden. foto: Bram Budel Bram Budel

De gerechtshoven in Amsterdam en Den Haag hebben gisteren ontruiming verboden van enkele kraakpanden in Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Leeuwarden. Krakers hadden een spoedappèl ingediend, nadat de rechtbanken in Amsterdam en Den Haag hun eis ontruimingen te verbieden hadden afwezen.

1Waarom is de ontruiming van een aantal panden verboden?

Het hof in Amsterdam doet pas eind november uitspraak over de ontruiming van cultureel centrum Schijnheilig in Amsterdam. Volgens het hof is het niet uitgesloten dat de krakers hun zin krijgen. Een voor hen gunstig vonnis zou echter mosterd na de maaltijd zijn als ze vandaag uit het pand zouden zijn gezet. Daarom is de ontruiming van Schijnheilig verboden – tot de definitieve uitspraak.

De uitspraak van het hof in Den Haag over enkele panden in die stad, Utrecht, Leeuwarden en Amsterdam-Oost is definitief en fundamenteel. De nieuwe Wet kraken en leegstand is volgens het hof in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), omdat een essentieel onderdeel ontbreekt. Krakers voor wie ontruiming dreigt, hebben namelijk geen mogelijkheid daarover de rechter een oordeel te vragen. „Aangezien hierover in de nieuwe wet niets is geregeld en ook justitie in dat opzicht geen duidelijk en kenbaar beleid voert, is het hof van oordeel dat ontruiming onder deze omstandigheden in strijd zou komen met het EVRM”, stelt het Haagse hof. Dat komt overigens later pas met de – cruciale – schriftelijke motivering. Dan kan bijvoorbeeld blijken hoe zwaar de rechter het huisrecht van de krakers heeft gewogen.

2Welke panden worden nu wel of niet ontruimd?

Het soort kraakpanden dat ook al voor de kraakwet werd ontruimd, zal nog steeds worden ontruimd. Het gaat om panden waarbij de rechter in een civiele procedure heeft bepaald dat de krakers eruit moeten. In Amsterdam zijn vandaag op drie plekken ‘civiele’ panden ontruimd, gisteren op twee.

Panden worden voorlopig niet meer ontruimd op grond van de kraakwet. Zo is de ‘strafrechterlijke’ ontruiming op vijf plekken in Amsterdam, die voor vandaag was gepland, van de baan.

3Wat betekent dit voor de nieuwe kraakwet?

Dat is niet makkelijk te zeggen. Het is mogelijk dat het gerechtshof in Amsterdam straks de ontruiming van Schijnheilig wel goedkeurt. Dan liggen er twee verschillende oordelen en moet de Hoge Raad mogelijk uitsluitsel geven. In de praktijk is de wet nu al vleugellam doordat de uitspraak van het Haagse Hof voorlopig de norm is. Bovendien heeft Amsterdam aangegeven geen strafrechtelijke ontruimingen meer te doen. Doordat die stad verreweg de meeste kraakpanden in Nederland telt – ruim tweehonderd – ligt de uitvoering van de wet feitelijk stil. In de Tweede Kamer hebben partijen al gezegd het ‘gat’ te willen dichten. Dat kan met aanvullend beleid of door de hele wet terug te sturen naar de Kamer, wat maanden kan duren.

4 Hadden kabinet en Kamers dit bij invoering van de antikraakwet kunnen zien aankomen?

De Raad van State heeft veel kritiek gehad op de wet, die hij slecht doordacht en lastig uitvoerbaar noemde. De Raad zag ook de noodzaak van de wet niet en miste een goede analyse. In de Eerste Kamer heeft vooral GroenLinks gewezen op mogelijke strijdigheid met het EVRM en het huisrecht daarin.

5Wat gaan de krakers nu doen?Ze gaan rechten studeren, grapten ze vanochtend. Want als zij de mogelijkheid krijgen ontruimingen juridisch aan te vechten, zal de strijd zich verplaatsen van de straat naar de rechtbank. Vanochtend probeerden ze nog fysiek de civielrechtelijke ontruiming van kraakpanden in Amsterdam West te hinderen. De politie hield vier mensen aan. Vandaag zouden nog nieuwe kraken en bezetting van het stadhuis zijn gepland.