Leers in spreidstand

Als zijn eerste werkweek na de regeringsverklaring maatgevend is, dan heeft minister Leers (Immigratie en Asiel, CDA) een wispelturig politiek leven voor de boeg.

Maar liefst driemaal moest de bewindsman vorige week in de Tweede Kamer verschijnen om zich te verantwoorden voor zijn beleid jegens Iraakse asielzoekers. In die zin ziet zijn dagindeling er nu al niet anders uit dan die van zijn voorgangers Albayrak of Verdonk, die ook een abonnement op spoeddebatten in het parlement hadden.

Het verschil zit hem hooguit in de snelheid waarmee hij zijn beleidslijn moest aanpassen. Dinsdag wilde de minister de Iraakse vluchtelingen nog terugsturen. Donderdag liet Leers de Tweede Kamer weten dat ze toch konden blijven.

De reden voor deze diametrale beleidswijziging? Een mail dinsdagavond van het Europese Hof voor de Mensenrechten (EHRM). De rechter in Straatsburg maakte daarin duidelijk dat er hoe dan ook geen Irakezen mogen worden uitgezet totdat het Hof op 24 november een definitieve beslissing neemt over de vraag of Irak wel veilig is.

Begin vorige week was nog niet tot Leers doorgedrongen dat deze opschortende maatregel van het EHRM generiek was. Een motie van de ChristenUnie, waarin werd gevraagd om wel te wachten met uitzettingen, werd dan ook door de nieuwe gedoogmeerderheid van VVD, PVV en CDA verworpen. Tot genoegen van de fractie van Wilders, die met geroffel op de bankjes uiting gaf aan haar vreugde over dit succes.

Twee dagen later begreep Leers wel dat zijn vrijheid is beperkt. Het was de tweede overwinning van het vermaledijde ‘Europa’ op het nieuwe kabinet dat nog een houding jegens de EU zoekt. Eerder moest premier Rutte al erkennen dat Nederland niet zomaar het begrotingsbeleid in Brussel kan afdwingen.

Dat is Leers waarschijnlijk niet politiek aan te rekenen. De verwarring lijkt eerder voort te komen uit gebrek aan juridische alertheid bij zijn ambtelijke top én bij hem zelf.

Maar het geeft wel te denken. Politiek gezien heeft Leers de zwaarste portefeuille van alle CDA-bewindslieden. Hij moet de gespleten partij duidelijk maken dat de coalitie met de PVV niet het einde zal zijn van een christelijk ‘streng maar rechtvaardig’ vreemdelingenbeleid. Tegelijkertijd is de voormalige burgemeester van Maastricht het boegbeeld van een CDA dat het Zuiden op de PVV wil heroveren.

Een ingewikkelder spreidstand is nauwelijks voorstelbaar. Compensatie is er amper, omdat de minister van Immigratie en Asiel alleen maar lastige dossiers heeft. Leuke uitstapjes in het beleid zitten voor hem niet in het vat.

Die moeilijke positie vereist een zekere ongenaakbaarheid. De bewindsman die de vreemdelingenportefeuille beheert, moet omzichtig te werk gaan. Hij mag niet met zich laten sollen. Maar als nodig moet hij ook gebruikmaken van zijn discretionaire bevoegdheden. Het is de vraag of Leers de tijd wordt gegund om zich die soevereiniteit eigen te maken. PVV noch oppositie heeft daar belang bij.