Het machtige lichaam van Kramer sputtert tegen

Sven Kramer was de grote afwezige bij de NK afstanden in Thialf. De kans is groot dat hij dit seizoen helemaal geen wedstrijden meer schaatst.

05-11-2010, Heerenveen. NK afstanden schaatsen. Sven Kramer in de reclame van KPN. Foto Bas Czerwinski

Van alle schaatsers in Thialf was hij afgelopen weekeinde het vaakst te zien op de talloze beeldschermen in de ijshal: olympisch kampioen Sven Kramer die in een reclamespotje uit zijn broek scheurt en louter hoongelach oogst in zijn vriendenkring. De slapstick levert hem een fortuin op van sponsor KPN, maar sportief valt er weinig te vieren. Op gymschoenen en in een trainingspak van zijn broodheer TVM liet hij zich even langs de rand van het ijs zien om ploegmaat Simon Kuipers aan te moedigen. Maar op het ijs waagt hij zich niet meer.

Het machtige lichaam dat Sven Kramer (24) vier jaar lang vrijwel onoverwinnelijk maakte op ijsbanen in de hele wereld, sputtert tegen sinds zijn olympische missie in Vancouver. Fysiek en mentaal aangetast door de inspanningen van de afgelopen jaren lijkt de kans steeds groter dat hij dit seizoen helemaal geen wedstrijden meer rijdt. Zijn directe omgeving, zijn familie en de TVM-ploeg, maakt zich zorgen. Sommigen spreken van een burn-out. De bravoure, de zelfverzekerdheid waarmee hij de wereld altijd tegemoet trad is verdrongen door twijfel. Wat is er aan de hand met de beste schaatser sinds Eric Heiden?

„Ik heb de afgelopen jaren zoveel van mezelf gevergd, zowel fysiek als mentaal, dat ik nu nog lang niet klaar ben voor wedstrijden”, schreef Kramer vorige week in zijn column in De Telegraaf. Hij erkende ook dat hij ervoor probeert te zorgen dat „mijn stemming er niet onder lijdt”. Volgende week vertrekt hij voor drie weken naar Zuid-Afrika om met TVM-coach Bart Veldkamp te fietsen, in de zonnige omgeving van Stellenbosch. Hij hoopt er genoeg rust te vinden om terug te keren voor het NK allround, eind december. Als dat niet lukt, zegt hij zelf, „dan zou het wel eens einde seizoen kunnen betekenen”.

Fysiek weet Kramer niet precies wat hem mankeert. „Overtraind is hij niet”, zegt TVM-coach Geert Kuiper. „We hebben veel geschoten op de oorzaak, maar krijgen er geen vinger achter. Hij heeft en houdt pijn, maar waar komt het vandaan? Het enige dat we nu concreet hebben is een spier in zijn rechterbovenbeen. Dat moeten we eerst verhelpen.”

De jaren van overheersing hebben niet alleen fysiek hun tol geëist. Mogelijk is de mentale belasting van nog groter belang bij de problemen die Kramer nu ondervindt. Door de mentale wapens die hem zo sterk maakten – een bijna obsessieve eerzucht en wil om te winnen – boorde hij regelmatig reserves aan die zelfs hij niet had. Dat maakte hem op de langere termijn fysiek kwetsbaar. Dezelfde wilskracht die Kramer zo vaak deed winnen heeft hem „over het randje geduwd”, denk Kuiper.

Ook al was Kramer verkouden, had hij koorts, een sluimerende longinfectie of pijn in zijn rug – nooit wil hij ook maar iets laten merken. „Sven laat niet zien dat hij kwetsbaar is, ook al zou hij het zijn”, zei vader en oud-schaatser Yep Kramer al vóór ‘Vancouver’.

Zijn rug is al jaren een zwakke plek – net als bij zijn vader, destijds. Schaatscoaches als Henk Gemser en Leen Pfrommer zagen hoe zijn techniek eronder leed; hij kwam steeds ‘hoger’ te zitten, en moest dat technische mankement compenseren door nog meer te eisen van zijn krachten. „Sven de stylist hebben we dit seizoen nog niet gezien”, constateerde TVM-coach Gerard Kemkers vlak voor de Spelen.

In de aanloop naar ‘Vancouver’, waar het allemaal moest gebeuren, kampte hij wekelijks met fysiek ongemak. Maar in zijn zucht naar dominantie nam hij geen genoegen met een plaats tussen de stervelingen. Zo ging hij een jaar geleden met koorts het ijs op voor een vijf kilometer tijdens de wereldbekerwedstrijd in Heerenveen. Bij het inrijden had hij overgegeven. Maar op het moment dat hij een historische nederlaag leek te gaan lijden, perste hij, op grote achterstand van Håvard Bøkko, nog drie razendsnelle ronden uit zijn zieke lijf. „Ik heb veel te diep moeten gaan, zo vroeg in het seizoen”, zei Kramer na afloop – hoestend. „Maar het zit niet in mij om te verliezen.”

TVM-coach Kuiper zag het gebeuren. „Vorig jaar is hij er een paar keer dwars doorheen gegaan. Dat betaalt hij nu terug.” De druk op zijn schouders is enorm. Niet in de laatste plaats door de verwachtingen die hij zichzelf oplegt. Inmiddels verdienen veel mensen en ondernemingen geld aan de BV Kramer, dat zich letterlijk ontwikkelde tot een miljoenenbedrijf. Andere TVM-schaatsers, van wie ten tijde van ‘Svencouver’ niet in elke bushalte een reclameposter hing, hadden de stekker er vermoedelijk al lang uitgetrokken.

Maar de druk wordt niet door TVM opgelegd, zegt Kuiper. „Van ons hoefde hij met een ziek lichaam geen wereldbekerwedstrijd te winnen. Dat doet hij zelf. We hebben nooit verlangd van hem dat hij alle wedstrijden won.”

Yep Kramer zag van nabij dat de druk op zijn zoon wekelijks toenam. „Het wordt juist steeds moeilijker voor hem”, zei hij voor de Spelen. „Dat heeft de buitenwacht niet door, die ziet de winst als vanzelfsprekend. Sven heeft nog maar één optie: winnen.”

Dat deed hij, met een unieke serie van acht opeenvolgende EK- en WK-titels en een onafzienbare rij zeges op World Cups en WK’s. Maar ook al bleef hij vaak afgetekend winnen, zo sterk als in het topjaar 2007, toen hij vijf wereldrecords reed – ook zijn laatste – werd hij niet meer.

Dat zijn eerste echte terugslag volgt na de Spelen is geen toeval, zegt Kuiper. „In de zomer hoefde het even niet. Dan geeft hij er aan toe. Je kunt je ziekte ook soms uitstellen omdat er nog belangrijke dingen zijn. Maar op een gegeven moment is het op.”

Kramer bevindt zich in goed gezelschap. Eric Heiden en Johann Olav Koss zagen na hun olympische hoogtepunt geen uitdaging meer en stopten op jonge leeftijd. Ook Ard Schenk, Gianni Romme en Jochem Uytdehaage kregen te maken met terugslagen na hun belangrijkste prestaties.

Niet alleen de druk van het altijd willen winnen maakte het tot vier onmenselijk zware jaren voor Kramer. Ondanks een record aan titels was de eindafrekening uiteindelijk onbevredigend. Ook al haalde hij zijn eerste olympische gouden medaille, de schaatswereld beschouwt ‘Vancouver’ vooral als een mislukking voor Kramer, omdat hij op drie keer goud had gerekend. En over de black-out van coach Gerard Kemkers tijdens ‘de wissel’ wordt nog altijd meer gesproken dan over zijn gouden race op de vijf kilometer.

Die ervaring werkt volgens zijn omgeving vermoedelijk langer door dan Kramer laat merken. Des te onbegrijpelijker is het, vinden sommigen bij TVM, dat de schaatser zich in een reclamespot door KPN „zeven dagen per week laat neerzetten als een lulletje”.

Maar de ploeg wil niet te zwaarmoedig doen over de staat waarin hun sterschaatser verkeert. „Hij is geen wrak”, zegt Veldkamp. „Zo dramatisch is het niet, hij heeft best goede dagen”, weet Kuiper. „Van de week belt hij op dat hij een rondje om Bolsward had gefietst. ‘Als ik had meegedaan dan had ik gewonnen’, zegt hij dan. Dat is weer die wilskracht.”

Sportpsycholoog Edith Rozendaal denkt dat Kramer, overigens geen sporter die zij begeleidt, vooral gebaat is bij relatieve rust. „Na chronische overbelasting of een burn-out heb je echt wat langer nodig. Als je nu al met het NK allround bezig bent ga je toch weer elke dag evalueren hoe je je voelt. Als ik hem zo beluister, is hij daar nog lang niet aan toe. Dat kan het herstel vertragen.” Zij zou hem adviseren alle druk eraf te halen. „Ga ervan uit dat dit een seizoen is zonder prestaties. En mocht het in december goed gaan, dan kun je altijd nog terugkomen.”

Juist rust nemen blijkt door de jaren heen moeilijk voor Nederlandse schaatsers, zegt Veldkamp. „In andere sporten is een sabbatical heel normaal. Michael Phelps deed een jaar helemaal niets. Niemand slaat er acht op omdat er maar één belangrijk zwemtoernooi per jaar is. In Nederland draven we steeds door, met elke week World Cups, NK, EK en WK. Maar we gaan Sven niet te vroeg de wedstrijden in duwen. Hij moet rustig in vorm komen. Geen deadlines.”