Het is gelukt: na 30 jaar is de zure regen (bijna) weg

Het milieuonderwerp van de jaren tachtig, zure regen, is zo goed als verdwenen. Dankzij gasverwarming, schonere industrie en de driewegkatalysator.

De bossen zouden sterven aan de gevolgen van zure regen, maar dat is niet gebeurd. Dat is vooral te danken aan een reeks maatregelen die vanaf begin jaren tachtig zijn genomen. Dit stellen onderzoekers van het Planbureau voor de leefomgeving in de studie Zure regen. Een analyse van dertig jaar verzuringsproblematiek in Nederland, die vandaag is verschenen.

1 Zure regen, wat was dat ook alweer?

In de jaren zestig van de vorige eeuw, om precies te zijn in 1967, sloeg een Zweedse onderzoeker, Svante Odén, alarm over het bestaan van neerslag die zuur was en daardoor vervuilend. Veel meren in het zuidwesten van Zweden waren volgens hem verzuurd en de visstand was er ernstig gedaald. Later kwamen uit Duitsland berichten over Waldsterben. De bossen stierven door met name de uitstoot van zwaveldioxide (door verbranding van kolen), stikstofoxiden (door met name autoverkeer) en ammoniak (door mest).

2 Waarom horen we nu niets meer over zure regen?

Omdat de verzuring van de bossen grotendeels tot stilstand is gebracht. Dat komt vooral doordat in Nederland en grote delen van Europa de huizen niet meer verwarmd worden door kolen, maar door gas. Dat is schoner. Ook plaatste de industrie, met name elektriciteitscentrales en raffinaderijen, installaties om zwaveldioxide uit rookgas te halen. De uitstoot was daardoor in 1980 al meer dan gehalveerd ten opzichte van 1965, en was in 2007 nog eens met 89 procent gedaald in vergelijking met 1980. Ook belangrijk was de driewegkatalysator voor personenauto’s: sinds eind jaren tachtig daalde de uitstoot van stikstofoxiden met 40 procent. Het had nog veel meer kunnen zijn, als het verkeer niet zo was gegroeid.

3 Dus zure regen bestond echt, het was geen mythe?

Er is regelmatig beweerd dat zure regen een hype is geweest. Dat vooral de milieubeweging het fenomeen heeft aangegrepen om aandacht en geld te krijgen. Deze beweringen lijken sterk op wat tegenwoordig ook wordt gesteld over klimaatverandering. Toch bestond zure regen wel degelijk, aldus het rapport van het Planbureau voor de leefomgeving. Omdat regeringen het probleem goed hebben bestreden, verdween het uit de aandacht. Maar gebrek aan media-aandacht is een slechte indicator voor de ernst van een probleem, aldus het rapport. Wel is de term zure regen voor Nederland niet erg geschikt, want veel schade aan bossen ontstond niet door zure regen, maar door een ‘droge’ variant: de toevoer van vervuilende stoffen uit de atmosfeer naar het aardoppervlak.

4 Is de zure regen nu echt helemaal verdwenen?

Nee. „Dankzij het gevoerde beleid is de kans dat binnen enkele decennia grootschalige bossterfte zal optreden vrijwel nihil geworden, maar het proces van bodemverzuring gaat nog steeds – zij het sterk vertraagd – door”, staat in het rapport. De verzuring van de bodem van bossen en natuurgebieden is nog altijd niet helemaal tot staan gebracht. De bomen leven, maar de ondergroei is veranderd. Waar vroeger anemonen bloeiden en zeldzame korstmossen stonden, staan nu bramen en brandnetels. De verzuring van de bodem komt tegenwoordig nog steeds door mest, ondanks maatregelen zoals bijvoorbeeld het ‘injecteren’ van mest in de grond.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In de grafiek bij het artikel Het is gelukt: na 30 jaar is de zure regen (bijna) weg (8 november, pagina 3) zijn zwaveldioxide en ammoniak verwisseld. De blauwe lijn geeft zwaveldioxide weer, de bruine lijn ammoniak.