Tovenaar Joep weer voor rechter

Van gevierde redder van bedrijven in nood, tot hoofdverdachte in een tweede grote strafzaak. Het zakenleven van Joep van den Nieuwenhuyzen is een roerige geschiedenis.

‘U ontvangt 18 miljoen euro.’ Als geluksvogels die bij Monopoly de juiste kanskaart trekken, openden de boekhouders van SP Aerospace & Vehicles op maandag 7 juni 2004 hun post. Het was, in tijden van voortdurende liquiditeitszorgen, een onverwacht zonnige dag voor de fabrikant van pantservoertuigen uit Geldrop, die dan bijna zes jaar in handen is van Joep van den Nieuwenhuyzen.

Joep is de man die in de jaren tachtig naam maakte als succesvol opkoper van noodlijdende fabrieken in de vaderlandse metaalindustrie. Onder de vlag van het toenmalige beursfonds Begemann had hij op het hoogtepunt wel 170 bedrijven verzameld. Het maakte hem de held van vakbonden en overheden; hij redde banen.

Maar de toverstaf van de ‘bedrijvendokter’ uit Brabant verloor zijn uitwerking toen Van den Nieuwenhuyzen in de zomer van 1991 onderwerp werd van een omvangrijk strafrechtelijk onderzoek. Hij werd de hoofdverdachte in de eerste grote voorkenniszaak in Nederland. Rond de redding van automatiseringsconcern HCS in de zomer van 1991 zou hij bewust miljoenen aandelen hebben gedumpt om de koers omlaag te krijgen. Hij wist dat hij hierdoor op gunstiger voorwaarden zijn handtekening onder een noodemissie van nieuwe aandelen kon zetten. Na vijf jaar procederen sprak de Hoge Raad hem vrij. De voorkenniswetgeving werd aangescherpt. Joep diende een megaclaim in tegen de staat. Zijn reputatie en die van Begemann waren geknakt, vond hij, en dat had hem honderden miljoenen gekost.

In 1996 ontvluchtte hij Nederland – al woonde hij al jaren vlak over de Belgische grens – en sloeg zijn tent op in Curaçao. Van daaruit werkte hij aan een industriële comeback. Hij had het oude scheepsconcern RDM uit Begemann losgeweekt. Joep wilde de wereld veroveren met de fabricage van militaire onderzeeboten, pantserhouwitsers en ander wapentuig. Hij kocht opnieuw bedrijven op: een helikopterfabriek in de VS, twee andere beroemde scheepswerven uit Rotterdam (Wilton-Fijenoord en Verolme Botlek) en de defensietak van het failliete DAF, SP Aerospace.

De renaissance van Van den Nieuwenhuyzen was van korte duur. In 2002, het jaar waarin met Bill Clinton en Lee Towers het eeuwfeest werd gevierd, kwam RDM in grote liquiditeitsproblemen. Banken, vooral die van Nederlandse bodem, geloofden niet langer in de magie van Van den Nieuwenhuyzen. Daarvoor was het gat in zijn hand te groot en zijn afbetalingsmoraal te wankel. Alleen onder veilig gewaande garanties van de hoogste baas van het Rotterdamse Havenbedrijf – Joeps goede vriend Willem Scholten – wilde een aantal (buitenlandse) banken nog krediet verlenen. Ook wist hij miljoenen los te peuteren bij Defensie als aanbetaling op een grote order voor de bouw van verkenningsvoertuigen voor de landmacht – de zogeheten ‘Fennek’, woestijnvosje in faunataal.

Met dat voorschot had de ‘Monopoly-brief’ van 18 miljoen aan SP Aerospace in juni 2004 van doen. In februari 2003 had SP Aerospace dat bedrag uitgeleend aan de persoonlijke houdstermaatschappij van Van den Nieuwenhuyzen op Curaçao, RDM Holding. Zestien maanden later wilde RDM er weer van af. Voor SP het inderdaad op zijn rekening kreeg overgemaakt, had de 18 miljoen een ingewikkelde route afgelegd binnen het omvangrijke concern.

RDM-dochter SS Rotterdam BV BV had het geleend van de Britse Barclays bank (onder geheime garantie van het Havenbedrijf). Dat bedrijf, eigenaar van het gelijknamige historische stoomschip, had het weer doorgeschoven naar een tussenholding in Maastricht, Lamoenchi Beheer. En die bv had de 18 miljoen uiteindelijk doorbetaald aan SP Aerospace.

De boekhouders in Geldrop hebben maar kort kunnen genieten van het miljoenensaldo. Al op 9 juni 2004 gaf de directe aandeelhouder van SP opdracht om de ontvangen miljoenen in twee tranches weer af te staan: 11,4 miljoen euro over aan Wilton-Fijenoord, en 6,8 miljoen aan RDM Holding, de Antilliaanse piek op Joeps kerstboom. Vestzakbroekzak met een tropisch bloemetjespatroon.

Twee maanden later ging SP Aerospace failliet. Curator Louis Deterink onderzocht de gang van zaken en rook vrijwel direct een klassiek geval van pauliana: het kort voor de ondergang wegsluizen van tegoeden, waardoor andere schuldeisers met lege handen staan. Met succes vorderde hij in civiele procedures de bedragen terug – al wacht hij nog steeds op uitbetaling.

Deterink spreekt van „onzakelijke en uiterst schadelijke” miljoenentransacties die Joep van den Nieuwenhuyzen geregisseerde. De geldstromen van juni 2004 vormen de basis van het omvangrijke strafproces dat Van den Nieuwenhuyzen nu opnieuw boven het hoofd hangt. Hij werd drie jaar geleden als verdachte aangehouden en zat drie maanden in voorlopige hechtenis. Eind maart staat een eerste regiezitting gepland voor de rechtbank Rotterdam.

Faillissementsfraude luidt de eerste aanklacht van justitie. Dat witteboordenmisdrijf staat sinds 2003 hoog op de agenda van justitie. In dat jaar is het Functioneel Parket opgericht, speciaal belast met de opsporing en vervolging van financiële fraude. Daar zijn in de loop van het strafrechtelijk onderzoek drie beschuldigingen bij gekomen: valsheid in geschrifte, omkoping van Havenbaas Willem Scholten en, zoals deze krant gisteren meldde, meineed.

Hoe sterk de zaak is die het OM tegen Joep heeft, zal dit voorjaar blijken. Vast staat dat Willem Scholten voor zijn aandeel in de omkopingszaak vorige maand reeds veroordeeld werd tot 1 jaar celfstraf. De donateur in die affaire was Joep van den Nieuwenhuyzen.

Gisteren verscheen het boekJoep! Van held tot hoofdverdachte van Philip de Witt Wijnen