Oppositie kan beter door- denken dan meebesturen

WFA00:PECHTOLD EN ROEMER:DEN HAAG;07SEP2010 HM Koningin Beatrix ontvangt voor de tweede dag op rij vandaag de fractievoorzitters van de partijen in de Tweede Kamer om haar te adviseren na het mislukken van de formatiepoging van VVD, PVV en CDA om tot een regeerakkoord te komen. Foto: Alexander Pechtold (D66,l) gaat naar het paleis, Emile Roemer (SP,r) kmt er net vandaan, ze spreken elkaar kort bij het hek voor paleis Noordeinde. WFA/dh/str. Dirk Hol

De oppositie in de Tweede Kamer staat voor een gat dat groter is dan de plek in het Arnhemse bos waar het Nationaal Historisch Museum niet komt. De coalitie (zonder PVV) helpen aan een Afghanistanmissie light is geen dankbaar werk. Wat wel, gezien het strakke regeer- en gedoogregime? De oplossing dringt zich op: bedenk de toekomst en ga niet zitten meebesturen.

Makkelijker gezegd dan gedaan. Kijk die Leers nu toch eens zwalken met die Irakezen die terugmoeten. Mensenlevens zijn altijd ernstig. Maar het is in de landelijke verhoudingen een detailkwestie, waar de minister deze week voor in de Kamer kon blijven logeren. En een VVD-staatssecretaris de topsalarissen in het hoger onderwijs helpen aanpakken, is ook altijd leuk.

De roeping van een oppositie is meer dan meeknutselen aan het bouwpakket van een kabinet. In dit geval is het regeerakkoord vooral een financieel beheersplan, met daar achter enige noties en een enkele visie. Meest spraakmakend zijn de schoten uit de heup, gestuurd door de instincten van Henk en Ingrid. Daar veel tijd aan besteden is voor partijen die voor het volk opkomen ondankbaar en nog gevaarlijk ook.

De tragiek van links is dat meer mensen in dit land rechts dan links zijn, en dat het minder met kennis en kansen bedeelde deel van het volk zich niet begrepen of vertegenwoordigd voelt door de partijen die zeiden dat zij daar voor waren. Bij de SP lukt het nog een beetje, GroenLinks is sinds de communistische dagen waarschijnlijk ingrijpend van klandizie gewisseld en bij de Partij van de Arbeid is de onthechting tussen naam en achterban het meest compleet. Die leegte kan geen leider verhullen.

Het geruststellende nieuws is, zoals Jacques Thomassen constateert in zijn afscheidsrede als hoogleraar politicologie aan de Universiteit Twente: Nederlanders zijn verhoudingsgewijs behoorlijk tevreden met hun democratie, ook al mogen zij bijzonder weinig politieke ambtsdragers kiezen en weten zij niet wat voor kabinet hun stem oplevert. Bovendien zijn, ondanks zeer driftig stemgedrag, de verhoudingen tussen ‘rechts’ en ‘links’ nog steeds zeer stabiel.

Met voor niet-rechts als onprettig kenmerk dat links (met inbegrip van DS’70 en D66) vrijwel steeds onder de streep van 50 procent, of 75 Kamerzetels, blijft steken. Dat verklaart waarom de suggestie van Ed van Thijn uit de jaren ’70 om de kiezers de keuze te bieden tussen een rechts en een links blok nooit werkelijkheid is geworden. Zelfs in Groot-Brittannië, waar de pendulepolitiek ongeveer is uitgevonden, was de winst van de Conservatieven dit jaar te gering om het zonder de Liberaal-Democraten te redden.

Als de oppositiepartijen dan toch de woestijn door moeten, wat zou dan heilzamer zijn dan zich toe te leggen op het Nederland dat zij wensen. Links, of wat daar voor doorgaat, is altijd een tegenbeweging geweest. Ter emancipatie van de arbeidersklasse én om de gezapigheid van de heren en enkele dames met macht en geld aan hun verantwoordelijkheid voor mens en natuur te herinneren.

De samenleving is veel gelijkmatiger geworden – bijna alle burgers werken aan het Ikea-bureau van de diensteneconomie – maar opnieuw dreigt het klimaat te worden afgeschaft en worden de recepten die de economische crisis mogelijk maakten als toekomstvisie gepresenteerd. Het vergt werkelijk origineel denken daar niet met staatsreflexen en andere oude formules op te reageren. Zoals het nog minder zal helpen in de uitgereden karos van markt en management over de Derde Weg voort te razen.

Na de verkiezingen van 2006 werd nog wel eens een stijf kopje linkse koffie gedronken. Nu zit iedereen helemaal in zijn eigen kringetje te broeden. Met het in zicht komen van de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2011 zal de politieke strijd snel weer opwarmen. De Eerste Kamer, medewetgever in Den Haag, wordt nu eenmaal verkozen door de Staten, archaïsch maar waar. De coalitie is daar een minderheid.

Sommigen op links denken dat programakkoorden of zelfs samenwerking leidend tot fusies onvermijdelijk zijn. Waarschijnlijk zijn lijstverbindingen genoeg, om geen stemmen verloren te laten gaan. Maar veel belangrijker is dat iedereen die meent een alternatief voor Huidig Rechts te hebben dat ook werkelijk vorm geeft. Een betere cultuurpolitiek? Doen. Rechtvaardigheid tussen de generaties door de AOW-leeftijd eerder op te trekken dan de timide 2020 van werkgevers en werknemers? Stel het voor en sta er voor.

De PvdA heeft het meeste achterstallig onderhoud. Job Cohen liep bij het debat over de regeringsverklaring rond als een burgemeester zonder ketting. Niet alleen omdat hij meer bestuurder dan politicus is, maar ook omdat zijn partij te lang heeft gedaan alsof de vraagstukken waar mensen mee worstelen bestuurlijke problemen zijn. De PvdA kent haar publiek niet, ziet haar toekomst niet, heeft geen samenhangend verhaal. D66 is niet vrij van dat syndroom.

Links bestaat niet. Er zijn partijen die zichzelf als links zien. Hun taak de komende maanden en jaren is hoop te bieden en de inherente hartelijkheid en werklust van de meeste Nederlanders een huis te geven. Erkenning van de wil tot vakmanschap. Een basis voor gulheid. Toewijding in plaats van vervreemding. Wie daar het best stem aan geeft, zal kiezers binden. Lukt het niet, dan hebben Rutte c.s. gelijk.

Laat links maar niet te snel strategisch en tactisch worden. Kiezers zijn niet geboeid door vragen over wie met wie gezien wil worden. De PvdA hoeft zich niet de grote broer van SP en GroenLinks te voelen. Laat D66 de loopbrug zijn voor kiezers die van de ene vrijheid naar de andere willen overstappen. Laten Rutte, Verhagen en Wilders hun versie van Nederland maar bewijzen. Democratie is niet voor luie mensen.

E-mail de auteur (opklaringen@nrc.nl) of schrijf online op www.nrc.nl/opklaringen