Op vakantie mag, maar verhuizen naar de EU niet

Na maandag mogen Bosniërs en Albanezen mogelijk vrij reizen naar de EU. Gevreesd wordt voor nieuwe asielzoekers. Macedoniërs worden al teruggestuurd.

Kumanovo, 5 nov. - Isni Veselji (43) laat in zijn huiskamer het kaartje zien van de Belgische man die zijn vliegticket terug naar Macedonië regelde. ‘Terugkeerconsulent’ staat erop, een ambtenaar die het vertrek begeleidt van ongewenste migranten. Veselji, een etnisch Albanese Macedoniër, zegt dat hij zelf voor terugkeer heeft gekozen. Zodat hij bij zijn familie kon zijn. Zijn asielaanvraag in België was goedgekeurd, beweert hij.

Maar het blijkt niet uit de papieren. En hij heeft de schijn tegen.

Veselji komt uit Lipkovo, een klein etnisch Albanees dorp met onverharde straten en magere mensen op de grens van Servië en Macedonië. Sinds een jaar geleden voor beide landen de visumplicht verviel, vertrok bijna de helft van de inwoners per bus naar België en vroeg asiel aan. Inmiddels zijn de meesten weer terug, een illusie en een paar honderd euro armer. Hun asielaanvraag is afgewezen omdat de visumliberalisatie volgens de EU bedoeld is om makkelijker te kunnen reizen, niet om te verhuizen. Maandag beslissen de EU-ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken over visumliberalisatie voor nog twee Balkanlanden, Albanië en Bosnië. Gevreesd wordt voor nieuwe asielzoekers.

Terwijl Veselji omschrijft hoe tevreden hij is over de behandeling die hij in België kreeg, komt zijn oudere broer Salim binnen en neemt het woord. Hij is actief in de lokale politiek en vocht in 2001 voor meer rechten voor de Albanese minderheid in Macedonië (25 procent). „De Albanezen worden gediscrimineerd”, zegt hij fel. Isni knikt trouw. „Ik wil aan Lipkovo ontsnappen om politieke redenen”, benadrukt hij. De boodschap dat economische migranten geen kans op een verblijfstitel hebben, is overgekomen. De wens om te vertrekken is er nog steeds.

Twee weken geleden kwam de Belgische staatssecretaris voor Asiel zelf naar de regio. Hij deed de steden Presevo, Bujanovac en Kumanovo aan, op tien kilometer van Lipkovo. Zijn boodschap was: de asielaanvragen moeten stoppen. Armoede en structurele verwaarlozing van gebieden met veel minderheden gelden voor de EU als binnenlands probleem, geen grond voor asiel. De visumliberalisatie is bedoeld om in West-Europa op vakantie te kunnen gaan, niet om te verhuizen.

Het Europees Parlement heeft al groen licht gegeven voor de visumliberalisatie voor Albanië en Bosnië. Waarschijnlijk stemmen de ministers maandag ook voor, maar er zijn aarzelingen. Bij Nederland uit angst dat hervormingen zullen vertragen zodra de grootste EU-buit (vrij reizen) binnen is. Bij Zweden en België, omdat duizenden Albanezen en Roma uit Servië en Macedonië daar afgelopen jaar asiel aanvroegen.

Het modewoord onder lokale autoriteiten om de stroom asielzoekers te verklaren is ‘mismanagement van verwachtingen’. Het is een beleefdere manier om te zeggen dat tegen vertrekkers gelogen is over hun kans op een verblijfstitel. De asielzoekers zijn vertrokken met georganiseerde busreizen. Een aantal reisbureaus in Servië en Macedonië wordt ervan verdacht mensen met valse beloften te hebben gelokt. „Ze zijn laag opgeleid, je spiegelt ze gemakkelijk iets voor”, vertelt Elizabeta Cvetkovska van de afdeling Europese integratie van de gemeente Kumanovo een beetje beschaamd.

„Voor de meeste Macedoniërs is met het afschaffen van de visumplicht een jaar geleden niets veranderd”, zegt Cvetkovska. „Vakanties kosten geld.” De werkloosheid in Kumanovo, waar de voornaamste industrie bestaat uit schoenenfabriekjes, ligt rond de 40 procent.

In Albanië wordt nu op verzoek van de Europese Commissie snel aan ‘verwachtingenmanagement’ gedaan. Politici reizen naar hun kiesdistricten om hun achterban te waarschuwen dat ze geen asiel moeten aanvragen, als ze straks vrij mogen reizen. Als grote aantallen asielzoekers naar de EU komen, kan de visumplicht direct opnieuw worden ingesteld, waarschuwt de Commissie. In Lipkovo lijkt de boodschap te zijn overgekomen. De meeste bewoners zijn terug en hebben geen geld voor een tweede avontuur.