Liever eenvoud dan klatergoud

Jean-Paul Dubois: Ontwricht. Vertaling Mechtild Claessens. Arbeiderspers, 219 blz. €19,95

Het is een klassieke manier om een verhaal te beginnen: een man bevindt zich in een donker woud doordat hij van de rechte weg is afgedwaald. Paul Stern, een vijftiger in Toulouse, is zo’n man. Hij is vervreemd van zijn depressieve echtgenote Anna, die soms dagenlang niet uit haar slaapkamer komt. Zijn werk als scenarioschrijver voor televisie en film (‘Ik bezat geen bijzonder talent, behalve dan dat ik snel was’) is eentonig en triviaal.

De normen en waarden die hem in zijn jeugd zijn bijgebracht, blijken vals wanneer zijn 78-jarige vader na een erfenis gaat rondvaren op een plezierjacht, soberheid en vroomheid overboord zet en in een moeite door opbiecht nooit echt van Pauls overleden moeder gehouden te hebben.

Met zijn volwassen kinderen heeft Paul geen hechte band. In moeilijke tijden weet hij niets beters te verzinnen dan zich dwangmatig af te beulen op zijn racefiets, terwijl hij de fiets verafschuwt: ‘Ik haat het ding even hartgrondig als de sport die eruit voortgekomen is’. Paul Stern is, kortom, dolende. Als scriptdoctor is hij ‘specialist in het reanimeren en genezen van ten dode opgeschreven films’, maar in het echte leven verricht hij geen wonderen.

Hij ziet een uitweg wanneer hij een aanbod krijgt een half jaar in Hollywood te werken. De vraag is of hij een ernstig depressieve echtgenote wel alleen kan achterlaten, maar na Anna’s onomwonden antwoord dat hij thuis overbodig is, verhuist hij naar de Amerikaanse Westkust. In feite is hij ook hier overbodig: bij de Amerikaanse bewerking van een Franse film is de medewerking van een Franse scenarioschrijver een zuiver formele vereiste en de producent van Paramount die hem heeft ingehuurd stelt hem voor gewoon zes maanden in Santa Monica te gaan zonnebaden en het werk – aan een film waar trouwens niemand in gelooft – aan de Amerikanen over te laten.

De schijnvertoning van Pauls aanstelling is typerend voor Hollywood. Het leven is er net zo echt als de New Yorkse straten die in de studio zijn nagebouwd, met ‘ramen waar nooit iemand doorheen kijkt, deuren die door niemand worden geopend’. Beleefdheid verhult nietsontziende zakelijkheid: wie geen succes heeft, telt niet mee. De oude regisseur met wie Paul aan de film gaat werken (zes maanden zonnebaden is zijn eer toch te na) was vroeger een beroemdheid – nu is hij vakkenvuller bij de supermarkt op de hoek. De Amerikaanse Droom, achterwaarts afgespeeld.

Hollywood heeft Paul echter een immense verrassing te bieden in de persoon van executive producer Selma Chantz. Deze schoonheid is de ‘volmaakte dubbelgangster’ van Pauls vrouw Anna (dat kan alleen in Hollywood) zoals ze er voor haar dertigste uitzag. Daarmee komen we aan de kern van Pauls crisis: hij wordt oud. En door Selma te bezitten hoopt hij...

Evenals in zijn meesterwerk Een Frans leven mengt Dubois historische maatschappelijke gebeurtenissen door het verhaal. Hier zijn dat de staking van Amerikaanse scenarioschrijvers en de Franse presidentsverkiezingen in 2007. De betekenis van Sarkozy’s overwinning wordt door Dubois nadrukkelijk uitgelegd: deze poenerige macho zou geknipt zijn als president van de Verenigde Staten, met andere woorden, Frankrijk gaat de Nieuwe Wereld achterna. Deze ontwikkeling wordt belichaamd door Pauls vader, die immers op hoge leeftijd van een fatsoenlijke man in een parvenu verandert.

De oude waarden verdwijnen. Doordat egocentrisme en klatergoud de plaats innemen van trouw en eenvoud raakt zowel ons gezin als onze maatschappij ontwricht. We zijn allemaal verdwaald in een nepwereld. Dat wilde Jean-Paul Dubois even kwijt.

Ontwricht is een onderhoudende, zij het wat schetsmatig gebleven roman, met enkele sterke scènes. Het moralisme ligt er dik bovenop... net als in de Amerikaanse cinema. En het loopt allemaal goed af!