'Eindelijk wint de nuchterheid'

Het afblazen van het Wieringerrandmeer zal een keerpunt blijken in de bouwgeschiedenis. Alleen langs de A2 zal de komende jaren nog gebouwd worden.

Het feest is voorbij, zegt Peter van Rooy – een van de meest invloedrijke adviseurs op het gebied van gebiedsontwikkeling in Nederland.

Afgelopen woensdag trok de provincie Noord-Holland de stekker uit één van de grootste ontwikkelingsprojecten van het land. Het Wieringerrandmeer zou van Hyppolytushoef een eiland maken en de kop van Noord-Holland veranderen van een stagnerende agrarische regio tot een aantrekkelijk woon-, werk- en recreatiegebied. De kosten (ruim een miljard euro) zouden worden betaald met de verkoop van circa 2.000 nieuwbouwwoningen.

Maar dát, zegt Peter van Rooy, „das war einmal”. Na de kredietcrisis is de markt voor nieuwbouwwoningen in elkaar gezakt. En zit er dus niemand meer te wachten op 2.000 nieuwe huizen in de kop van Noord-Holland. „Als je terugkijkt, dan was het een megalomaan project in een krimpregio.”

Deze week maakte gedeputeerde Ruimtelijke Ordening Laila Driessen daar dus een eind aan. De financiële risico’s voor de provincie, zo zei Driessen tijdens een persconferentie, waren te groot. De ontwikkelaars – Baggeraar Boskalis en bouwbedrijf Volker Wessels – lieten weten „verbijsterd” te zijn. Maar Peter van Rooy vindt het een „moedig besluit”. „Het is beter om nu je verlies te nemen, dan om tegen beter weten in de stoere jongen te blijven uithangen en tientallen miljoenen overheidsgeld te verspelen.”

Van Rooy vindt dat het voorbeeld van Driessen zal door andere regionale en lokale bestuurders moeten worden gevolgd. Volgens hem verkeren ook veel andere projecten in Nederland in grote financiële problemen. De Schaalsprong in Almere. De Zuidplaspolder bij Rotterdam. De Westflank in Haarlemmermeer. Meerstad, tussen de stad Groningen en Slochteren.

Van Rooy: „Ik zeg niet dat je al deze projecten perse níet zou kunnen realiseren. Maar ik vind dat lokale bestuurders deze projecten wel heel goed tegen het licht zouden moeten houden, en op zijn minst moeten inkrimpen.” Gebeurt dat niet, dan dreigt een verlies van honderden miljoenen, zo niet miljarden, aan belastinggeld.

Van Rooy weet waarover hij spreekt. Als directeur van het innovatieprogramma ‘NederLandBovenWater’ publiceerde hij de afgelopen jaren twee invloedrijke studies over de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Op dit moment werkt hij aan een nota over de ruimtelijke economie, voor het nieuwe kabinet.

Volgens Van Rooy zijn de huidige uitgangspunten voor de woningbouw van Nederland volstrekt achterhaald. „Volgens de ramingen van het voormalige ministerie van VROM moeten er jaarlijks in Nederland een kleine 100.000 woningen worden bijgebouwd. De feitelijke vraag is minder dan de helft.” De Nota Ruimte uit 2005, waarin de contouren van Nederland tot 2020 worden geschetst, ging nog uit van een „oneindige groei”. Van Rooy: „Pas sinds een paar jaar dringt tot ons door dat regio’s als Zuid-Limburg aan het leeglopen zijn. En staat op de schaal van Nederland inmiddels een aantal huizen leeg ter grootte van de stad Amersfoort.”

De komende tijd zal er nog vooral worden uitgebreid langs de A2, de economische as van Nederland tussen Amsterdam en Eindhoven. In de rest van Nederland zal er nauwelijks behoefte zijn aan nieuwe wijken in de polder. De Nederlandse bouwers zullen zich hier rekenschap moeten geven, zegt Van Rooy. „Voor de ontwikkelaars was de afgelopen twintig jaar één groot feest. En sommigen ontwikkelaars denken nog steeds: over een half jaar trekt het weer aan. Maar de werkelijkheid is dat het nooit meer wordt zoals het was.”

Ook de bestuurders zullen hun gedrag moeten veranderen. „Het bouwen van nieuwe woonwijken en industriegebieden zit ons in de genen”, zegt Van Rooy. Het afblazen van het Wieringerrandmeer zal volgens hem later een keerpunt in de ruimtelijke ordening blijken. Van Rooy is er niet rouwig om. „ Eindelijk zegevieren prudentie en nuchterheid. Deze week onderstreep ik in mijn agenda.”