Een langzame apocalyps

Samen met het Bolsjoi Ballet maakte choreograaf Angelin Preljocaj een politieke voorstelling over revolutie en reiniging. „Mensen zijn bang voor elkaar geworden.”

French contemporary dancer and choreographer Angelin Preljocaj speaks to journalists before the premiere of his "Creation 2010" at the Bolshoi Theater in Moscow on September 13, 2010. AFP PHOTO / DMITRY KOSTYUKOV AFP

Als het doek in het Luxemburgse Grand Théâtre valt, schakelt het keurige publiek van het groothertogdom al snel over van applaudisseren naar ritmisch synchroonklappen. Een Luxemburgse gewoonte, misschien? Of heeft And Then, One Thousand Years of Peace, de nieuwe voorstelling van de Frans-Albanese choreograaf Angelin Preljocaj (53), een gevoelige snaar geraakt?

De slotscène is in elk geval een open doekje waard. Na honderd minuten vol geweld, soft porno, vernedering, geestelijke conditionering en andere nachtmerrieachtige beelden keert de rust weer in een hoopvol stemmende scène. Engelachtige figuren dragen teder en voorzichtig twee schattige lammetjes het toneel op, als voorboden van duizend jaar vrede.

De scène daarvoor, vertelt Preljocaj aan de telefoon, leidde tot een geschil met het Bolsjoi Ballet. Dat vermaarde klassieke balletgezelschap uit Moskou trad op als co-producent en leverde in het kader van het Frans-Russische Jaar 2010 tien dansers, die gebroederlijk optreden met elf collega’s van het Franse Ballet Preljocaj. Maar de Moskovieten tekenden bezwaar aan – „misschien op aandringen van hogere machten”, suggereert Preljocaj – tegen zijn voornemen om de Russische vlag kleddernat te maken, uit te wringen en te drogen te leggen. Ook de nationale symbolen van andere landen met een bloedige en revolutionaire geschiedenis wilde hij op die manier gebruiken: Frankrijk, Israël, Irak, Korea, de Verenigde Staten, Turkije.

„Ik geloof dat in de wet staat dat je zoiets niet mag doen met de Russische vlag. Er zouden problemen door kunnen ontstaan.” Hij lacht kort. „Terwijl het idee juist is dat de vlaggen, en dus de naties, door die wasbeurt van hun historische smetten zouden worden ontdaan, zodat we met een schone lei opnieuw kunnen beginnen.” Tevergeefs probeerde hij aan de Russen uit te leggen dat hun vlag zonder die wasbeurt besmeurd zou blijven. Maar ze hielden voet bij stuk. „Het perfecte voorbeeld van hoe het vastklampen of toegeven aan nationalistische gevoelens leidt tot het voortduren van conflicten.”

And Then, One Thousand Years of Peace is een politiek stuk. In het oeuvre van Preljocaj is dat geen uitzondering. Roméo et Juliette (1990) situeerde hij in een politiestaat, duidelijk gemodelleerd naar de totalitaire regimes van Oost-Europa. In 2001 leverde hij met Le Sacre du Printemps commentaar op het feminisme en de seksuele revolutie. Maar Preljocaj heeft allerlei genres beproefd: abstract werk, anekdotische balletten, sprookjes zelfs, groot gemonteerde producties, klein bezette stukken, conceptuele choreografieën en herinterpretaties van bestaande werken, met name de meesterwerken van Les Ballets Russes. Hij spiegelt zich graag aan het legendarische gezelschap van Serge Diaghilev en nodigt regelmatig componisten en beeldend kunstenaars uit om in nauwe samenwerking een voorstelling te creëren. And Then, One Thousand Years of Peace is een project van Preljocaj, de Franse componist en techno dj Laurent Garnier en de Indiase kunstenaar Subodh Gupta.

Aanvankelijk zou het ‘Apocalyps’ heten, een verwijzing naar de Openbaringen van Johannes, het laatste boek van het Nieuwe Testament. „Ter voorbereiding op dit stuk had ik – volkomen intuïtief – de Apocalyps herlezen. Het bleek een schot in de roos, juist met het oog op het Frans-Russische Jaar. Frankrijk en Rusland hebben beide, op verschillende punten in de historie, een bloedige revolutie doorgemaakt. De Apocalyps is vol geweld en oorlog, een oproep tot revolutie.”

Hij heeft het stuk een andere titel en een losse collagestructuur gegeven, maar een aantal bijbelse motieven valt nauwelijks te missen. Het lam van het slotbeeld uiteraard, of de engelen die op verschillende momenten verschijnen, dansend op een elektronisch bewerkte Mondscheinsonate. De nationale vlaggen zijn een theatrale vertaling van de kleuren van de ruiters van de Apocalyps.

In een orgiescène stellen de geblinddoekte dansers zich op in telkens wisselende, sculpturale pornografische groepsposes. Vroeger riepen dergelijke taferelen nog protesten op bij het publiek in Moskou. Zo was er een paar jaar geleden nog een manifestatie van ‘gepensioneerden, gelovigen en communisten’, aldus dagblad Novaja Gazeta, tegen Preljocajs balletten Annonciation (‘Maria Boodschap’) en Sacre du Printemps. Het idee dat een danseres de hemelse boodschapper Gabriël zou verbeelden in het eerste stuk, en de brute inwijding in de seksualiteit in het tweede, was voor hen onverteerbaar. In de stad waar de Gay Pride werd verboden, veroorzaakte ditmaal alleen een liefdevolle ‘French kiss’ van twee mannen een ongemakkelijk moment in de zaal, vertelt Preljocaj niet zonder tevredenheid.

Dergelijke onverdraagzaamheid baart hem zorgen. „We beleven het begin van een langzame apocalyps. Natuurlijk kent iedereen het apocalyptische beeld van de instortende Twin Towers, maar de gevolgen daarvan zijn veel erger dan de gebeurtenis zelf. Mensen zijn bang voor elkaar geworden. Aan de ene kant heb je het oprukkende fundamentalisme, dat we uiteraard moeten bevechten, maar aan de andere kant zijn onze tolerantie en respect voor mensen met een andere overtuiging of religie afgenomen. De sfeer wordt almaar harder. We zakken af, terug naar de barbarij.”

Als kleine remedie tegen de steeds grotere verdeeldheid van de mensheid heeft hij in And Then, One Thousand Years of Peace getracht een totale fusie te creëren tussen de dansers van het Bolsjoi Ballet en zijn eigen gezelschap door nieuw dansmateriaal te ontwikkelen. „Ik heb mezelf ten doel gesteld dat niemand zou kunnen herkennen welke dansers van het Bolsjoi waren en welke van mijn groep. In het repetitieproces hebben wij enorm veel van elkaar geleerd. Dat is voor mij de boodschap van dit stuk: leer van elkaar.”

Ballet Preljocaj met And Then, One Thousand Years of Peace. Amsterdam, 10, 11 en 13/11. Inl: 020-6255455, www.het-muziektheater.nl, www.preljocaj.org