De grens is lek

Sinds dit jaar stromen illegalen Griekenland binnen over land, via Turkije.

Van het EU-interventieteam wordt weinig goeds verwacht.

In het dorp Nea Vissa, vlakbij de grensrivier de Evros die Griekenland en Turkije scheidt, schoot het leger vroeger met scherp op illegale migranten. „Niemand kwam erdoor”, zegt Christos Kiriakidis, eigenaar van een taverne. Om de honderd meter stond een soldaat en er lagen mijnen.

Tegenwoordig krijgen vreemdelingen een lift. De tientallen, soms meer dan honderd nieuwe migranten die de afgelopen dagen binnenkwamen en zich ophielden op de stoepen van de bewoners, werden na een paar uur opgehaald met busjes van de politie. Natte mensen met donkere haren en rood doorlopen ogen van de moeheid. De vele militairen in de zwaar gemilitariseerde grensregio met Turkije, een buurland waarmee Griekenland een moeilijke relatie heeft, bemoeien zich tegenwoordig niet meer met migranten. In beschaafde Europese landen is dat een taak voor professionele grenspolitie, niet voor dienstplichtigen. „Er is haast geen grens meer”, constateert Kiriakidis.

De afgelopen maanden zwol de stroom migranten die via ondiepere stukken in de rivier het land binnenwaadt zo aan dat de Griekse regering een noodkreet naar de Europese Commissie heeft gestuurd. „Het is een Europees probleem dat om Europese solidariteit vraagt”, schreef minister Christos Papoutsis van Immigratie onlangs. Griekenland heeft een moeilijk te bewaken Europese buitengrens en kan de migrantenstroom, die zich het afgelopen jaar van de eilanden naar de landgrens met Turkije heeft verplaatst, volgens hem niet alleen aan.

Het Europese grensagentschap Frontex stuurde na het alarm een speciaal interventieteam van 175 grensbewakers dat dinsdag begon. Het is voor het eerst dat zo’n team wordt ingezet. Terwijl taverne-eigenaar Kiriakidis de druppels riviermist van een tafel veegt, rijdt een touringcar vol van die grensbewakers uit 26 verschillende landen langs. Ze zijn op rondleiding.

Ze worden afwachtend ontvangen. Voor de Grieken is het probleem vooral gelegen in de Europese asielafspraken en de moeizame relatie met Turkije. „Daar stappen ze gewoon opzij en laten de migranten door”, zegt Ioannis Papaioannoy, die bij de regionale overheid van Evros verantwoordelijk is voor migratie en migrantenopvang. Volgens hem moet de EU harder optreden tegen Turkije.

Het ligt volgens hem niet aan hun grenspolitie. „Mag de Griekse politie schieten? Nee. Mag Frontex schieten? Nee”, vraagt Papaioannoy retorisch. Hij is zwaar gefrustreerd, ook over zijn eigen regering. De detentiecentra waarin de politie de migranten opsluit zijn overbevolkt en de omstandigheden volgens mensenrechtenrapporteurs mensonterend. „Een schandvlek op ons land”, zegt hij.

Michal Parzyszek van Frontex geef toe dat de EU-mensen „niets” fundamenteel anders zullen doen dan de Grieken. Doordat het mobiele team van grenswachten veel ervaring heeft en goede apparatuur meebrengt, kan het de Grieken tijdelijk ademruimte geven en helpen „de brand te blussen”.

De EU-filosofie is „geïntegreerd grensbeheer”, legt hij uit. Met visa-regelingen, terugkeerafspraken en vluchtelingenopvang in de regio, een Europese database met handafdrukken en afspraken tussen buurlanden wordt geprobeerd te voorkomen dat migranten komen. Een fysieke grens is in dat globale verhaal slechts een laatste horde. Hoewel het niet zo mag heten heeft de bijstand van het interventieteam veel weg van een stoomcursus grensbeheer, om te voorkomen dat met het Griekse falen het stelsel van Europese asielafspraken wordt opgeblazen.

Net als tijdens de financiële crisis legt een internationaal probleem nu genadeloos bloot hoe slecht de Griekse overheid in de praktijk functioneert. Met opvang en terugnameakkoorden met herkomstlanden is slechts een begin gemaakt. En net als tijdens de financiële crisis wordt de Griekse roep om Europese solidariteit met enig wantrouwen tegemoet getreden. De instroom van asielzoekers is al jaren hoog. „Proberen ze het wel echt?” vraagt een West-Europese diplomaat zich hardop af. „Griekenland moet zich ook gewoon aan de verdragen houden.”

Hoewel de komst van het Frontex interventieteam met veel negatieve publiciteit gepaard gaat, lijkt de regering tegelijk genoegen te scheppen in de erkenning voor de moeilijke Griekse positie die eruit spreekt. Morgen komt Europees Commissaris Cecilia Malmström van Binnenlandse Zaken naar de Evros-grens. Het bezoek is voor Griekse media en politici een betekenisvol moment. Een Eurocommissaris komt op de grens met Turkije staan, maar wel duidelijk aan Griekse kant.