Waarom bestaan er geen dieren met drie poten?

Waarom bestaan er geen dieren met drie poten? vraagt Onno Zaman uit Heiloo zich af.

Voor zover bekend, bestaan er inderdaad geen dieren met drie poten. Een oneven aantal benen, poten of tentakels komt sowieso niet voor, behalve bij stekelhuidigen zoals de zeester: zij hebben vijf ‘armen’. Maar, zegt ontwikkelingsbioloog Jacqueline Deschamps van het Hubrecht Instituut, dat zijn geen echte ledematen.

Er bestaat wel een term voor driebenigen: tripedal. Die wordt eigenlijk nooit gebruikt in wetenschappelijke context, maar wel als het gaat om sciencefiction of fantasy. Zie bijvoorbeeld de driebenige monsters in de film The War of the Worlds.

„Alles bij dieren is symmetrisch”, zegt bioloog Midas Dekkers. „Qua poten maar ook wat betreft organen. Handig als er eentje uitvalt. Dat is al heel lang geleden zo bedacht. En hoe zou er dan ooit nog een asymmetrisch exemplaar moeten ontstaan?”

Het hebben van poten ontstond 350 à 400 millioen jaar geleden toen een vis, de primitieve ‘tetrapod’ of ‘viervoetige’, aan land kwam, vertelt Deschamps. Die vis had simpele longen naast zijn kieuwen en kon overleven op land. Zijn vinnen werden botten en spieren. De hedendaagse gewervelde dieren zijn vanuit die vis ontstaan tijdens evolutie: eerst de amfibieën, en uit een latere vertakking (200 miljoen jaar geleden) aan de ene kant de reptielen – die hun ledematen weer verloren zijn en waaruit later de vogels ontstonden, en aan de andere kant de zoogdieren. Binnen de zoogdieren zijn, met de tijd, mensachtige apen ontstaan, en de mens – circa 7 miljoen jaar geleden.

De vis met ‘pootachtige vinnen’ was al een bilateraal symmetrisch dier, en zijn pootachtige vinnen bestonden dus al in paren (een paar onder de voorkant van de vis, onze armen, en een paar meer naar de staart, de voorlopers van onze benen). Dus deze vis, evenals alle viervoetige gewervelde dieren bezitten twee ledematen rechts en twee ledematen links.

Die aanleg van ledematen gebeurt al in het embryonale stadium: op twee plaatsen aan elke kant van de lichaamsas ontstaan ‘pootknopjes’ die in poten zullen uitgroeien tijdens verdere ontwikkeling.

Alleen door een ongeluk tijdens de groei (bijvoorbeeld het ontbreken van groeifactoren tijdens de ontwikkeling van het embryo, of aanwezigheid van een toxische stof tijdens de zwangerschap) kan het gebeuren dat de twee achterledematen gefuseerd zijn. Deze afwijking heet sirenomelia, naar het mythische wezen de zeemeermin.