Vaagtaal niet zo zinloos als het lijkt

opinext@nrc.nl

De website vaagtaal.nl vroeg bezoekers om te stemmen op wat voor hen de vaagste uitdrukkingen uit de Nederlandse taal waren, meldt nrc.next op 2 november.

De gehele top 15 in één zin, klinkt zo: „Ik heb zoiets van met de kennis van nu kunnen we integraal denken en proactief een soort van negatieve winst voorkomen. Met alle respect, het is eventjes samen in onze kracht zitten, eventjes gewoon een stukje klankborden, eventjes snel uitfaseren en daarna doorpakken. We zijn tenslotte allemaal 2.0, mensenmensen en voorstanders van het nieuwe werken.”

Ik heb ruim een decennium gewerkt bij ondernemingen waar reorganisaties aangekondigd werden. Af en toe werd er dan een personeelsbijeenkomst belegd of was er een nieuwjaarstoespraak waarin het personeel bijgepraat werd over de laatste ontwikkelingen. Ik noemde dat altijd ‘newspeak’, overgenomen uit George Orwells 1984: verhullend taalgebruik om de essentie niet bloot te hoeven leggen. Na een speech met newspeak was ik nauwelijks iets wijzer geworden.

Toch geloof ik dat vaagtaal er niet voor niets is. Door niet expliciet te zijn, houd je vele wegen open, blijven mensen met elkaar in verbinding staan, versterk je het gevoel er samen voor te staan, rijt je geen wonden open.

Het is een doofpottactiek, waarbij je niemand beschadigt. Het past zo goed bij Nederland met zijn polders en brede akkers, waar niemand zijn kop boven het maaiveld mag steken. Maar het heeft er ook voor gezorgd dat Nederland massaal in slaap was gesukkeld. Ook ik heb meer om de directeurspeeches gegniffeld dan dat ik er een waarschuwing van uit zag gaan.

Het is ironisch dat een partij die de Nederlandse identiteit zo goed denkt te kennen, korte metten met vaagtaal maakt en alles openlijk benoemt. Ze schreeuwen uit wat vroeger hoogstens in een achterkamertje of in een entre-deux gemompeld werd. Camera’s die mensen als Rob Oudkerk woorden als ‘kutmarokkaan’ ontfutselden, waren zeldzaam en leidden nog tot opwinding in het hele land.

Vaagtaal is verschrikkelijk, maar het alternatief van een wereld zonder vaagtaal is minstens even verschrikkelijk. Het is de spagaat van Nederland.

Peter Roeffen

Columnist en freelance journalist