Sjostakovitsj' pleitbezorger

Dirigent Rudolf Barshai was ernstig, bescheiden, wars van media-aandacht. Liefde voor Sjostakovitsj maakte hem groot.

Een hele nacht bleef muziekstudent Rudolf Barshai op, uit angst voor zijn leraar ‘DD’, Dmitri Dmitrevich Sjostakovitsj. Met inkt schreef hij zijn in potlood opgetekende orkestratie van Händels Altvioolconcert over. Sjostakovitsj vond: componeren doe je nooit met potlood, dat doe je in je hoofd. Barshai, in een interview op Youtube: „Niemand kon beter horen, was slimmer of snediger dan DD. Hij was als een God voor ons.”

Dirigent, arrangeur en violist Rudolf Barshai (86) overleed dinsdag in zijn woonplaats Basel. Hij werkte tot het laatst aan zijn magnum opus; een orkestarrangement van Bachs Die Kunst der Fuge.

Barshai, geboren in 1924, begon zijn carrière aan de conservatoria van Moskou en Leningrad als violist en, vanuit liefde voor kwartetspel, altviolist. Hij maakte deel uit van de oerbezetting van het legendarische Borodin Quartet. In ’53, het jaar waarin het kwartet op één dag speelde op de begrafenissen van Stalin én Prokofjev, trok hij zich terug om zich toe te leggen op zijn werk als solist en dirigent.

Barshai richtte in 1955 het al snel gerenommeerde Moscow Chamber Orchestra op en maakte bewerkingen van werken van Mahler, Prokofjev en vooral Sjostakvitsj, die nog steeds frequent worden uitgevoerd. Vooral zijn versie van Sjostakovitsj’ Achtste strijkkwartet maakte naam. Sjostakovitsj stemde zelf met Barshais bewerkingen van zijn kwartetten in: „Waarom niet? Doe maar.” En het resultaat kreeg zijn hoogste lof: „Alles in orde.”

In 1977 verliet Barshai de Sovjet-Unie. Hij werkte als dirigent bij verschillende prominente orkesten, en stond bekend om zijn ernst en ingetogenheid. Deze krant omschreef een (niet meer verkrijgbare) opname van Sjostakovitsj’ Dertiende symfonie onder leiding van Barshai als „authentiek, wrang en grotesk-macaber” – treffend voor Barshais signatuur als dirigent. Soms werd zijn voorkeur voor rijk uitgewerkte contrasten als tè ervaren, musici zuchtten soms onder zijn perfectionisme tijdens repetities. Maar voor Barshai stond alles in dienst van de wil van de componist.