Met 'Anatevka' zingt iedereen mee

De muziek van Anatevka klinkt alsof die echt uit Oost-Europa komt. Jerry Bock was een veelzijdig Broadway-componist.

Jerry Bock in 2006. Foto AP FILE - In this Nov. 1, 2006 file photo, Broadway composer Jerry Bock poses before rehearsal of "The Apple Tree," in New York. Bock died Wednesday, Nov. 3, 2010, at Northern Westchester Hospital in Mount Kisco of heart failure. He was 81. (AP Photo/Adam Rountree, file) AP

De toon wordt meteen gezet, in de openingsscène van Fiddler on the roof, met de opzwepende en van trotse stijfkoppigheid vervulde hymne Tradition. En iedereen zingt mee. Want over tradities gáát die musical: over de melkboer Tevje, in het Russisch-joodse dorpje Anatevka rond de eeuwwisseling van 1900, die zelf wil bepalen met wie zijn dochters trouwen, omdat dat nu eenmaal altijd zo was gegaan – terwijl er in diezelfde tijd steeds meer zekerheden om hem heen begonnen af te brokkelen. Niet alleen doordat steeds meer jonge vrouwen hun eigen man wensten te kiezen, maar ook doordat steeds meer Joden toen uit hunshtetls werden weggejaagd. Zo werd Amerika het beloofde land, ook voor de voorouders van componist Jerry Bock die gisteren op 81-jarige leeftijd is gestorven.

Bock was een veelzijdig showcomponist die de muziek voor een groot aantal Broadway-musicals schreef. Tot zijn andere successen behoren Mr. Wonderful, speciaal geschreven voor Sammy Davis jr., en Fiorello! over een vroegere burgemeester van New York.

Fiddler on the roof, gebaseerd op de verhalen van Sholom Aleichem en genoemd naar het nostalgisch sfeervolle schilderij van Chagall, werd echter veruit de beroemdste musical van zijn hele oeuvre. De show ging in 1964 op Broadway in première. Ook in Nederland, onder de titel Anatevka, is dit internationale kassucces herhaaldelijk gespeeld – in de jaren zestig met Lex Goudsmit in de hoofdrol en korter geleden met Henk Poort.

Alles ademt muziek, met de door Tevje gezongen wereldhit If I were a rich man, het schalkse Matchmaker, matchmaker en veel andere nummers die de sfeer van het vroegere Oost-Europa oproepen door een mengeling van weemoed en levenslust tegen de verdrukking in. Zelfs een gerenommeerd zigeunerorkest in een restaurant in Boedapest speelde jarenlang de muziek uit Fiddler on the roof als onderdeel van het standaardrepertoire – alsof die nummers net zo traditioneel waren als de rest. Een groter compliment is voor een Broadway-componist nauwelijks denkbaar.

Tien dagen geleden sprak Jerry Bock nog op de begrafenis van toneelauteur Joseph Stein, die het scenario voor de musical schreef. Nu leeft alleen tekstdichter Sheldon Harnick nog. Maar hun melancholieke meesterwerk wordt vast en zeker nog vaak gespeeld.