De succesvolle zusjes Teixeira krijgen amper een lening

Portugal moet snel meer gaan exporteren om de buitenlandse schuld weg te werken. Maar de bedrijven die daarvoor moeten zorgen krijgen geen lening bij de bank.

Merijn de Waal

Waren er in Portugal meer ondernemers als Patricia en Vera Teixeira, dan zou het euroland nu waarschijnlijk niet aan de rand van de financiële afgrond staan. De twee zussen brachten begin dit jaar een nieuw, ‘ecologisch’ cosmeticamerk op de markt, Myeko. Het oogst lovende reacties in tijdschriften, won een prijs op een belangrijke cosmeticabeurs in Parijs en wordt met name buiten Portugal verkocht.

Dat laatste is goed nieuws voor heel Portugal. Door meer te exporteren wil het land zijn problematisch hoge buitenlandse schuld wegwerken – en daarmee de onrust over de Portugese kredietwaardigheid onder investeerders. Burgers, bedrijven en de overheid zijn het buitenland 405 miljard euro schuldig, ruim twee keer zoveel als het land in een heel jaar produceert.

Met sparen zijn de Portugezen sinds het uitbreken van de crisis al op grote schaal begonnen. Maar aanjagen van de export blijkt onder de huidige omstandigheden een veel lastiger opgave. Gisteren – op de dag dat het parlement na veel gesteggel de begroting voor 2011 aannam – steeg de rente op Portugese staatsobligaties opnieuw boven de zes procent.

Dit raakt ook de Portugese particuliere sector. In het kielzog van de overheid zijn ook banken al maanden afgesneden van de internationale geldmarkten. Zij verlenen amper nog nieuw krediet aan burgers en bedrijven.

Zo konden de Teixeira’s (beiden begin 50) eind vorig jaar al bij geen enkele bank terecht voor een startkapitaal. Hun geluk was dat ze zelf zeven ton konden investeren, vertelt Patricia Teixeira in Myeko’s kantoor in Lissabon. Geld dat een van hen enkele jaren verdiende met de verkoop van haar verzekeringsmaatschappij.

Pas nu de onderneming loopt, durfde een Portugese bank een lening van 250.000 euro toe te zeggen. Teixeira: „Maar alleen na lang onderhandelen, onder zeer strenge voorwaarden en een ton minder dan waar we om vroegen.”

De vloer van haar kantoor staat vol met dozen cosmetica. De verkoop via internet, legt ze uit, is nog redelijk beperkt en wordt daarom hier afgehandeld door een van de twee secretaresses. Het geld van de bank is bedoeld om te investeren in ruimere kantoorruimte en meer personeel. Maar vooral in uitbreiding van het aantal productlijnen van Myeko. „Daarmee geef je de klant het signaal dat het merk succesvol is. Het zal de verkoop aanjagen.”

Een andere manier voor Portugal om de balans met het buitenland recht te zetten, is meer toeristen trekken. Toerisme is een bedrijfstak die ook tot de export gerekend wordt. Het brengt buitenlands geld het land binnen. Maar ook in deze sector krijgen bedrijven amper leningen.

Zo had Sónia Millard (32) begin dit jaar grote problemen om haar koffiebar Tease te openen in de hippe Barrio Alto van Lissabon. De wijk is geliefd bij Portugese yuppen, jongeren én bij buitenlandse toeristen. Naast koffie verkoopt Millard bont gedecoreerde cupcakes. Een concept, vertelt ze, dat ook bij toeristen aanslaat.

Toch wilde geen enkele bank haar geld lenen. „Ze vroegen garanties die er op neer kwamen dat ik het bedrag dat ik wilde lenen twee keer op hun rekening moest storten.” Ze liep hierdoor kostbare maanden vertraging op. Maar in april kon ze uiteindelijk open, nadat ze 20.000 euro kon lenen binnen een EU-programma voor jonge ondernemers. „Voor een rente die vaststaat. Gold dat ook maar voor mijn hypotheek”, lacht ze.

Millard en de Teixeira’s zijn waarschijnlijk net op tijd geweest met het afsluiten van hun leningen. „De komende tien jaar zal het Portugese bankwezen een van de duurste van Europa zijn”, voorspelt analist João Pereira van zakenbank Banco Carregosa in Lissabon. „En alleen grote of zeer succesvolle bedrijven zullen nog in het buitenland terecht kunnen.”

Vooral voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) is dat een verontrustend vooruitzicht. Dit terwijl het mkb in Portugal voor Europese begrippen een relatief groot deel van de economische activiteit genereert: ruim driekwart van de werkgelegenheid en tweederde van de toegevoegde waarde.

Dat banken in Portugal de afgelopen tijd nog sporadisch wat geld uitleenden, legt Pereira uit, was vooral te danken aan de soepele opstelling van de Europese Centrale Bank (ECB). Die hield sinds het uitbreken van de kredietcrisis de rente laag. Daarnaast besloot de ECB staatsobligaties te accepteren als onderpand voor nieuwe leningen. Banken in Portugal gingen hierna de staatsschuld van hun eigen regering opkopen om deze bij de centrale bank in Frankfurt in te ruilen voor goedkope leningen.

Voor de banken is de transactie zeer aantrekkelijk. De rente op Portugese staatsobligaties ligt inmiddels ruim boven de 6 procent, terwijl de ECB-rente stabiel op 1 procent staat. De winstmarge gebruiken de banken om te stunten met hoge spaarrentes. Etalages van bankfilialen hangen allemaal vol met reclames die oproepen een spaarrekening te openen. Banco Espirito Santo strikte stervoetballer Cristiano Ronaldo om haar rente van 5 procent aan te prijzen. „Voor wie ook alleen maar wil winnen”, lacht hij voorbijgangers vanaf een affiche toe.

De wisseltruc van de banken heeft één belangrijk positief effect. Portugezen zijn meer gaan sparen: niet verkeerd na jaren boven hun stand te hebben geleend. Maar het grote nadeel is dat de banken het spaargeld niet uitlenen aan de particuliere sector. Ze kopen er meteen weer nieuwe staatsschuld van. Uitstel van executie voor de overheid, maar de groei of export wordt er niet mee aangejaagd.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In de infografiek bij De succesvolle zusjes Teixeira krijgen amper een lening (4 november, pagina 13) is gesuggereerd dat de weergegeven rente van Portugese staatsobligaties een looptijd van 6 maanden heeft. De looptijd is 10 jaar (in de afgelopen zes maanden).