600.000.000.000 verse dollars

De kritiek op het plan van de Amerikaanse centrale bank om overheidsschuld op te kopen is groot. Maar misschien is het hoog opjagen van de inflatie wel de bedoeling.

De financiële markten wilden minstens 500 miljard, ze kregen er 600. Gisteren kondigde de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, volgens verwachting aan te beginnen met een opkoopprogramma van 600 miljard dollar aan Amerikaanse staatsobligaties. Met dit paardemiddel moet het haperende herstel van de economie na de Grote Recessie een definitieve duw krijgen. Maar wat gaat de Fed nu precies doen?

Tijdens en na de kredietcrisis werd door de Fed al voor 1.750 miljard dollar aan leningen opgekocht. Het doel daarvan was om de last van de financiële sector te verlichten en wrakke hypotheekobligaties en aanverwante producten op de balans van de centrale bank te nemen. Destijds werd van dat bedrag ook al voor zo’n 300 miljard aan Amerikaanse staatsleningen opgekocht (zie grafiek), om de koers op te drijven en zo de effectieve rente naar beneden te krijgen. Amerikaanse staatsleningen zijn de norm voor tal van andere rentevoeten, zoals de hypotheekrente en rente op bedrijfsleningen, die zo dus ook mee naar beneden gaan.

Dat bleek kennelijk niet genoeg. De werkloosheid in de Verenigde Staten bedraagt nog steeds 9,6 procent. Wie naast alle officiële werklozen ook degenen meerekent die het zoeken voorlopig hebben opgegeven, komt op zo’n 25 miljoen Amerikanen zonder werk. Morgen komen de werkloosheidscijfers over oktober en verwacht wordt dat er niet of nauwelijks verbetering is opgetreden. Aangezien de Fed naast het temmen van inflatie ook het bevorderen van de werkgelegenheid tot taak heeft, is een nieuwe ronde van renteverlagingen vanuit dat perspectief voorstelbaar. Maar de kortetermijnrente is twee jaar geleden al verlaagd tot nagenoeg nul. Het effect van het nieuwe program van 600 miljard aan op te kopen staatsleningen staat, zo is door analisten berekend, gelijk aan een extra verlaging van de kortetermijnrente met driekwart procentpunt.

Daartoe koopt de Fed tot en met juni maandelijks voor 75 miljard dollar aan staatsleningen op, met een looptijd van rond de 6 jaar. Maar de leningen die door de kredietcrisis al op de balans van de centrale bank zijn, lopen ook af. Dat vrijkomende geld wordt door de Fed geherinvesteerd, en dat is nog eens zo’n 35 miljard per maand. Al met al komen de aankopen volgens de centrale bank dus uit tussen de 850 miljard en 900 miljard dollar. De regel dat niet meer dan 35 procent van een individuele staatslening op de balans mag staan, wordt tijdelijk opgerekt. Zo kan het gebeuren dat sommige staatsleningen voor de meerderheid in handen komen van de centrale bank.

Monetaire financiering is dat nog nét niet. Dan zou de staat zijn leningen direct aan de centrale bank verkopen, die het begrotingstekort met vers vervaardigde dollars financiert. Maar dichtbij komt het wel. De Amerikaanse overheid stevent af op een begrotingstekort van ruim 8 procent van het bruto binnenlands product in 2011. Zij leent naar verwachting 1.200 miljard dollar door de uitgifte van staatsobligaties op de kapitaalmarkt. Dat betekent dat de Fed, via de markt, driekwart van het tekort met nieuwe dollars voorschiet.

Maar is het nieuwe beleid van de Fed dan niet onomstreden? Zeker. Sterker nog: de kritiek, vooral vanuit academische kring, is dusdanig massaal dat er nog nauwelijks voorstanders van te vinden zijn. Zelfs binnen het bestuur van de centrale bank zijn er fervente tegenstanders, al hebben die overwegend geen formele stem in de vergaderingen. Eén stemhebbende, Thomas Hoenig, die voorzitter is van de regionale centrale bank van Kansas, is een verklaard criticus van het opkoopbeleid. Het voornaamste bezwaar is dat de vloed van dollars op termijn een forse inflatie teweegbrengt, een daling van de dollarkoers, of beide.

De vastberadenheid waarmee Fed-voorzitter Bernanke het besluit toch doorvoert, leidt in dit geval tot de standaardvraag op de financiële markten bij besluiten waarvan zij de oorzaak moeilijk doorgronden: weet de Fed iets wat wij nog niet weten? Maar misschien is er wel een andere variant in het spel: wil de Fed iets waarvan zij de buitenwereld liever geen deelgenoot maakt?

Een hoge inflatie zou een oplossing zijn voor het Amerikaanse schuldenprobleem, en een zwakke dollar draagt daar, naast een verbetering van de handelsbalans, aan bij. Het grootschalig drukken van dollars brengt zo’n scenario dichterbij. En misschien is dat ook wel de bedoeling.