Hoe konden ze in crisistijd toch zo mooi bouwen?

Toen een kennis van Martijn Voorham uit Oegstgeest een huis uit de jaren dertig kocht, vroeg hij zich af hoe het kan dat al die mooie woningen juist toen werden gebouwd. Nederland verkeerde in de jaren dertig toch in een economische crisis?

Wat de crisis van de jaren dertig anders dan de huidige crisis maakt, is dat die toen vooral de laagopgeleiden trof, vertelt planoloog Joost Kingma. Kingma heeft een aantal boeken geschreven over de huizenmarkt van de jaren dertig. Op het hoogtepunt van de crisis was de werkloosheid 25 procent, maar slechts 5 procent van de hoogopgeleiden zat zonder werk.

De salarissen van de rijkere mensen, voor wie de woningen bedoeld waren, bleven aardig op peil. Bouwvakkers daarentegen verdienden juist minder, waardoor het bouwen van een woning niet veel kostte. Huizen waren betrekkelijk goedkoop.

Er werden toen nog volop woningen gebouwd. Zo’n 40.000 per jaar, op een bevolking van rond de acht miljoen. Dat is in verhouding ongeveer hetzelfde als een jaar of tien geleden – vóór de huidige crisis.

Ook daar verschilt de crisis van toen met de crisis van nu, de huizenmarkt ligt op zijn gat. „De demografie is nu anders”, zegt Kingma. In de jaren dertig kwamen er ongeveer 100.000 mensen per jaar bij. Dat is nu veel minder.

Ondanks de crisis bezuinigde men toen niet op het materieel. „Bij het bouwen van de huizen werd goed geluisterd naar de wens van de consument: ruime, stevige huizen in een groene omgeving.” Daarom zijn de huizen nu nog goed bewoonbaar.

Volgens architectuurhistoricus Wijnand Galema vinden we de woningen uit de jaren dertig zo mooi vanwege de met de hand gemaakte details. Sinds de jaren vijftig is de bouw snel ontwikkeld, vertelt hij. Eigenlijk is het ambacht toen verdwenen. Het bouwproces is voor het grootste deel gestandaardiseerd.

De woningen uit de jaren dertig behoren tot de laatste huizen waar nog veel handwerk aan te pas kwam, vertelt Galema. Maar ze zijn al een stuk moderner dan gebouwen die twintig jaar daarvoor werden gebouwd. Wijnand Galema: „De weelderige plafonds bijvoorbeeld, werden in de jaren dertig een stuk soberder. Er is hooguit een gedecoreerd randje hier en daar.”

De stijl van toen valt tegenwoordig ook weer in de smaak, weet ook Kingma. „We zitten weer in een romantische periode. Nieuwe huizen worden vaak gebouwd in de stijl van de jaren dertig. Dan is het origineel natuurlijk nog beter.”

Thomas Moerman