De terroristen krijgen hun zin

Een paar ongeëxplodeerde pakketjes explosieven deren terreurexpert Beatrice de Graaf niet. Er is vaak gevaarlijke lading onderschept maar daar hoor je nooit over, zei ze vlak voor haar lezing over angst en terreur in Den Haag begon. Maandelijks komen ook in Nederland verdachte pakketjes en poederdingen binnen. Zij vindt het plotselinge blokkeren van pakketjes uit Jemen politiek voor de bühne. Is zo’n maatregel wel nodig, vragen de veiligheidsdiensten zich af, want ze houden die pakketjes toch wel in de gaten.

Maar ja, de bommenpost van dwaze Grieken en Jemenitische moslimextremisten zijn nu eenmaal in het nieuws en dan eist iedereen maatregelen. Publiciteit is de zuurstof voor terroristen.

De Graaf maakt zich zorgen over de golven angst voor onbekende groepen mensen die terreurincidenten in beweging zetten. In de jaren zeventig, waar De Graaf haar boek Theater van de angst over schreef, lukte het de terroristen niet om in Nederland angst te zaaien. In die tijd werden zestien mensen gedood en moesten gebouwen worden ontruimd. Wrede Molukkers kaapten een trein en gijzelden zelfs een hele basisschool met kinderen. Maar de overheid hield alle veiligheidsmaatregelen zo veel mogelijk stil, zodat de stemming kalmeerde. De bezorgdheid over een paar onschuldige Molukkers in de trein naar Groningen ebde snel weg.

Hoe komt het dat het nu niet lukt? Dat ligt toch niet aan de pers? Vroeger werden extremisten „onder druk van regeer- en bestuursmacht netjes ingelijfd in het veelkleurige mozaïek van gesubsidieerde groepjes, nu blijven ze recht overeind staan – als vijandbeeld’’, zei ze gisteren in de jaarlezing voor Forum, het instituut voor multiculturele vraagstukken.

Die blijvende angst ligt volgens haar aan wat ze noemt securitisering. Dat is niet de windhandel in hypotheken, maar overbeveiliging. Veiligheid werd het doel van de kabinetten-Balkenende. Rutte heeft zelfs een ministerie voor Veiligheid gecreëerd. Specialisten in veiligheid bieden zich aan. Als terreurexpert doet ze goede zaken, geeft ze ook toe. In de zaal zaten veel terreurbestrijders in ambtelijke grijze pakken. Dergelijke professionals gaan op zoek naar de veiligheidsrisico’s, de mensen die verdacht afwijken van het gemiddelde. Dat profileren is nog met waarborgen omkleed. Maar de burger gaat ook op eigen houtje op zoek naar afwijkende gevallen, waarschuwde De Graaf. En dat richt zich tegen mensen die anders of nieuw zijn. Psychiater Victor Kouratovski en kinderarts Nourdin Dahhan vertelden over effecten op mensen waar iedereen bang voor is, met name moslims.

De Graaf stapte wel erg gemakkelijk over de explosie van het aantal immigranten na de jaren zeventig heen. Vandaar dat de moslimterroristen er zo goed in slagen om het wantrouwen tegen de Europese geloofsgenoten te versterken. De door Forum vroeger geroemde diversiteit maakt mensen ook waakzamer. De gevolgen van massale immigratie van ongeschoolde en vaak ongeletterde moslims werden meestal door arme mensen ondervonden en zij zijn geen etnologen. De Nederlandse criminaliteit is wel weer aan het dalen, maar zo veilig als in de jaren zeventig wordt het nooit meer. Al die extra sloten zijn nodig. Multiculturalisme gaat vaak vergezeld van politie en bewaking. In Amerikaanse steden huilen permanent sirenes.

Dat verklaart nog niet de verschillen met Groot-Brittannië en Spanje, waar de aanslagen op het openbaar vervoer gruwelijker waren dan in Nederland. Maar die landen hebben geen populaire politicus die door wel vier mannen wordt beveiligd. Die helpt het doel van moslimterroristen: het uit elkaar drijven van moslims en niet-moslims. Ik dacht aan hem toen De Graaf het had over sociaal-psychologisch onderzoek naar mensen die beelden van 9/11 of van aanslagen zien. Zij grijpen terug naar eigen culturele tradities, worden positiever over de eigen groep en negatiever over buitenstaanders. Dan denken ze de terreur beter te kunnen beheersen. Wetenschappelijk heet dat Terror management theory. Ouders die beelden van instortende wolkenkrabbers zien, gaan hun kinderen strenger straffen, mensen juichen harder voor hun nationale voetbalteam. Bedreigde politici kunnen er retorisch een schepje bovenop doen. Weinigen zijn zo stoïcijns als Martin Luther King.

Geert Wilders werd niet met name genoemd deze dag. En ook de naam PVV viel niet. Bij een enkele toespeling werd gedempt gelachen in de zaal, voorzichtig. Want er waait een andere politieke wind in Den Haag en in een ambtelijke omgeving moet je dan oppassen.