Ambtenaar is gewone werknemer

CDA en D66 willen de speciale positie van ambtenaren gelijk trekken met die van werknemers. ‘Het stoffige imago van de overheid verdwijnt.’

DEN HAAG Fatma Koser Kaya Kandidaat Tweede Kamerlid voor D66 bij de Tweede Kamerverkiezingen voor juni 2010

Het ligt gevoelig. Op het moment dat het kabinet-Rutte de overheid ingrijpend wil verkleinen wordt tevens een voorstel gepresenteerd om de beschermde rechtspositie van 600.000 ambtenaren te beperken. Het kabinet is er voorstander van, maar heeft wel de schijn tegen: verliest de ambtenaar straks een deel van zijn rechten als gevolg van een nieuwe politieke wind? Prettig voor de regering dat het initiatief om de bijzondere positie van ambtenaren te veranderen vanuit de volksvertegenwoordiging zelf komt.

Tweede-Kamerlid Fatma Koser Kaya (D66), van origine arbeidsjurist en een van de initiatiefnemers van het wetsvoorstel, licht het voorstel toe.

Waarom wilt u het ontslagrecht van ambtenaren beperken, juist op het moment dat een grote ontslagronde bij overheden dreigt als gevolg van de kabinetsplannen?

„Dit is een principiële zaak. De rechten van ambtenaren en werknemers moeten worden gelijkgesteld. Bovendien is dit niet een voorstel van gisteren. Ik heb al in 2005, vlak na mijn aantreden in de Tweede Kamer, een motie ingediend om ambtenaren niet meer uit te zonderen als het gaat om hun arbeidsrechtelijke positie. Die motie kreeg voldoende steun in de Tweede Kamer. Overigens was er al in 1997 een motie van de VVD die het kabinet verzocht om na te gaan hoe de ambtelijke status zou kunnen worden afgeschaft.”

Waarom is dat zo van belang? De positie van ambtenaar heeft toch gewoon voordelen en nadelen?

„Het ambtenarenrecht valt onder het bestuursrecht. Dat levert complicaties op, bijvoorbeeld als het om het aanvechten van ontslag gaat. Ontslagprocedures duren langer en kosten bij ambtenaren meer dan bij gewone werknemers. Laatst kwam ik iemand tegen die al negen jaar in een procedure zit. De zaak gaat nu pas inhoudelijk behandeld worden. Werkgever en werknemers zijn daar niet bij gebaat. De procedurekosten van een ontslag van een ambtenaar kost gemiddeld 33.000 euro tegen 17.000 euro bij een gewone werknemer. Dat moet je niet willen.”

Maar waarom wilt u ook de rechten van een ambtenaar inperken?

„Dat bestrijd ik. De ambtenaar wordt straks anders beschermd. We moeten naar een helder, eenduidig stelsel, waarbij werknemers makkelijk overstappen tussen overheid en bedrijfsleven. Die doorstroming en dynamiek is belangrijk. Wij merken ook dat jonge ambtenaren hier enthousiast van worden. Beeldvorming speelt zeker een rol. Het stoffige imago van de overheid verdwijnt eerder met deze modernisering.”

Waarom zondert u rechters uit?

„Rechters moeten per definitie onafhankelijk optreden. De schijn van partijdigheid moet te allen tijde worden voorkomen. We maken nog meer uitzonderingen: voor 45.000 militairen en voor Hoge Colleges van Staat als de Algemene Rekenkamer en de Raad van State en voor benoemde ambtsdragers als ministers, staatssecretarissen, burgemeesters en de commissarissen van de koningin. Bewindslieden zijn mensen die niet zijn ‘aangesteld’ als ambtenaren, dat zijn benoemde bestuurders.

Moet u juist niet de topambtenaar beschermen tegen politieke willekeur? Minister Bomhoff stuurde destijds zijn secretaris-generaal weg.

„Dat is niet aan de orde. Ook die topambtenaar werd niet ontslagen.”

De vakbonden zeggen dat zij moeten instemmen met deze wetswijziging. Klopt dat?

„Dat kan niet, dat zou echt te gek zijn als de Staten-Generaal buitenspel wordt gezegd. Natuurlijk moeten het wel zorgvuldig gebeuren, daarom hebben we ook de reacties van de bonden in de Memorie van Toelichting opgenomen.”