Affaire-Leers: integriteit is in Nederland een papieren kwestie

Burgemeester Leers achtervolgt minister Leers. Volgens dagblad De Limburger heeft hij zijn zakelijke belangen, die hem vorig jaar het eerste burgerschap kostte, onvoldoende ‘op afstand geplaatst’. Zijn integriteit staat wederom ter discussie, maar is dat wel eerlijk?

Om het geheugen even op te frissen. In 2006 kocht Leers, nu CDA-minister van Asiel en Integratie, een villa via een projectontwikkelaar waarvan één van zijn ambtenaren aandeelhouder is. Toen hij in conflict raakte met de projectontwikkelaar gebruikte Leers zijn functie in het privéconflict: hij schakelde de ambassadeur in.  Het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten bepaalde dat “de heer L. uit M. onhandig heeft geopereerd”, maar niet opzettelijk verkeerd handelde. De gemeenteraad zegde vorig jaar het vertrouwen in hem op.

‘Op afstand plaatsen’ betekent niet ‘afstand nemen’. Het eerste betekent dat hij een stichting heeft opgericht om zijn belangen onder te brengen, maar er geen bestuurder van is of zeggenschap over heeft. Dat laatste wordt nu in twijfel getrokken.

Leers zakelijke belangen bestaan nu uit het terugvorderen van 270.000 euro voor de villa die nooit afgebouwd is. Maar omdat hij daar niet zelf achteraan mag zitten - zo gebiedt de Ministerscode uit 2002 – heeft hij die activiteit ‘op afstand’ geplaatst in een stichting. Onvoldoende, schrijft dagblad De Limburger vandaag. De krant heeft twee hoogleraren op de administratie gezet. Leers kan zelf bestuurders aanstellen en ontslaan, zo blijkt. Dat zal Leers niet doen, verzekert voorzitter Louis Deterink. Het is volgens hem een “louter theoretisch issue”. In bestuurskringen spreek je dan echter van ‘de schijn tegen’. Kortom: Leers heeft nog steeds een integriteitsprobleem.

Deze technische benadering doet afbreuk aan het begrip integriteit, betoogden Hans van den Heuvel (emeritus hoogleraar Beleidswetenschap) en Leo Huberts (hoogleraar Bestuurskunde) op 11 januari 2010 in NRC Handelsblad. Zij vinden dat er te veel nadruk wordt gelegd op wat in theorie mogelijk is in plaats van het daadwerkelijke handelen. Dat werkt een cultuur van “integritisme” in de hand waarin de mogelijkheid tot belangenverstrengeling direct wordt gezien als daadwerkelijke belangenverstrengeling.

Oud-minister Veerman van Landbouw ging Leers voor. In 2005 raakte hij in opspraak omdat hij landbouwsubsidies ontving voor zijn boerderijen in Frankrijk. Hij noemde het bedrijfskapitaal “mijn pensioen”.