Washington zet zich schrap tegen Tea Party

Democratisch leider versus de Tea Party, beschermheer van de gokbazen tegen de religieuze extremisten: in de strijd in Nevada komen de Congresverkiezingen van vandaag samen.

Hij is een ex-bokser die de steun van de casinobazen van Las Vegas heeft. Zij een ex-lerares die haar pistool, een .44 Magnum, elke dag meeneemt op campagne.

Senator Harry Reid, Democratisch leider in Washington, vecht in de woestijnstaat Nevada voor zijn politieke leven tegen Sharron Angle, een favoriet van de Tea Party met alleen wat ervaring in regionale politiek.

Alle kanten van de Congresverkiezingen komen in de strijd samen. Het establishment tegen het volk. Een strijd tussen persoonlijkheden met de allure van stripfiguren. En een principieel gevecht over de rol van de overheid in crisistijd. De Republikeinen lijken de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, en mogelijk ook in de Senaat, te gaan veroveren. Ook Sharron Angle ligt in de laatste peilingen op kop.

Om Sharron Angle (61) te begrijpen moet je haar vriendin Elissa Wahl leren kennen. Een springerige moeder van vijf jongens met een app van de Bijbel op haar iPhone. Ze woont op een half uur rijden van de casino’s op de Strip in Las Vegas, in zo’n nieuwbouwbuurt waar eenderde van de bewoners wegens hypotheekschulden zijn huis heeft verloren.

Elissa Wahl is niet erg bezig met „Harry’s laatste dagen”, zegt ze. Vorig jaar ging het hele gezin failliet. Ze verloren twee van hun drie huizen, en konden het derde alleen behouden „door al onze spaarcenten naar de bank te brengen”. Nu leven ze zonder creditcards, en zonder ziekteverzekering. Maar Elissa Wahl treurt niet. Zij heeft God.

God bracht haar ook in contact met Sharron Angle. Wahl kwam met haar gezin in 2000 in Las Vegas wonen, en werd „voor extremist uitgemaakt” omdat ze haar kinderen niet naar school wilde sturen. God heeft haar doorgegeven dat ze haar kinderen zelf thuis onderwijs moet geven.

Home schoolers krijgen meestal steun van conservatieven maar in Nevada, merkte Wahl, was er maar één politicus die voor haar opkwam: de destijds onbekende staatsafgevaardigde Sharron Angle uit Reno, eenzaam strijder tegen vrijwel elke vorm van overheidsbemoeienis. „Een enge radicaal. Niet mee te werken’’, zegt het conservatieve raadslid David Aiazza, ook uit Reno, die uit weerzin tegen Angle nu Reid steunt.

Zodoende waren Wahl en Angle jarenlang alleen op de wereld. Het sterkte hen in de overtuiging dat politici het contact met het volk kwijt zijn. God is voor de meeste Amerikanen groter dat de overheid, zegt Wahl. Ouders hebben zeggenschap over hun kinderen, niet de staat. Daarom wil Angle het Amerikaanse ministerie van Onderwijs opheffen, „en het leuke van Sharron is dat ze het nog zal laten gebeuren ook”.

Het laatste half jaar hebben ze als bevrijding ervaren. Toen bijna niemand nog geloofde in de kansen van Angle, maart dit jaar, organiseerde Elissa Wahl de eerste politieke bijeenkomst voor haar in Las Vegas. Er kwamen 35 mensen op af. „En nu staat ze op het punt een van de machtigste mannen van Washington te verslaan”, zegt Wahl triomfantelijk. „Dus de vraag is: wie is eigenlijk de extremist?”

Nevada is in essentie een enorme woestijn met twee goksteden – Las Vegas en Reno. Ruim 80 procent van het land is in federale handen. Harry Reid (70), een mormoon die oogt als een ambtenaar, groeide op in het dorpje Searchlight, nabij Las Vegas. Hij leerde er als kind van een alcoholische mijnwerker zijn vuisten gebruiken. Na een korte periode als amateurbokser werd hij een politicus die excelleert in de achterkamers. Een New Deal-Democraat. Hij weekte in Washington miljarden los voor zijn staat, en toen de Democraten het Congres heroverden in 2006 werd hij hun leider in de Senaat.

Nevada was intussen de snelst groeiende economie van de VS, een magneet voor latino’s en fiscale vluchtelingen uit Californië (Nevada heft geen inkomstenbelasting). In de woestijn rond Las Vegas werden in korte tijd miljoenen nieuwbouwwoningen gebouwd, die sinds de recessie voor een groot leeg staan. Met een werkloosheidscijfer van 14 procent en het relatief hoogste aantal huisuitzettingen van het land werd geen staat harder door de recessie getroffen.

Reid en de gokbazen probeerden de schade met zoveel mogelijk federaal geld te beperken. In heel Las Vegas staan kantoorpanden en casino’s leeg, zelfs op de Strip, maar zonder federale hulp zou het volgens Reids aanhangers pas echt dramatisch zijn geweest.

Het gevolg is dat vrijwel alle casinohouders, samen met de meeste Republikeinse leiders in de staat, de herverkiezing van Reid steunen. „Zij weten dat Nevada zonder Harry’s hulp volledig ingestort zou zijn”, zegt het conservatieve raadslid David Aiazza, die op goede voet staat met de meeste gokbazen.

Vervolg Reid vergat de gewone burger te redden: pagina 5

Recessie was basis opstand Nevada

Maar achteraf gezien, beaamt het raadslid David Aiazza, maakten Reid en de ondernemers een strategische fout: ze waren zo druk met het redden van de economische ruggengraat van Las Vegas dat ze gewone burgers over het hoofd zagen. In de straat van Melissa Wahl, met huizen als Romeinse villa’s, werd de ene na de andere bewoner door de bank op straat gezet. Croupiers, taxichauffeurs, middenstanders – „ze vielen allemaal om”. Het Wilde Westen was terug. Alleen de allersterksten overleefden.

Het deed iets met de psyche van de mensen in haar straat, zegt Wahl. „De banken en casino’s konden hun rekeningen niet betalen en werden door de overheid gered. Wij konden onze rekening niet betalen en werden door diezelfde banken ons huis uitgezet. Wie zou daar niet woedend om worden?”

Zo werd de basis gelegd voor de populistische opstand tegen de machtselites waarvan Harry Reid bij deze verkiezingen het symbool is. De overheid was voor minima in Nevada niet de oplossing, de overheid was het probleem. Een marginaal persoon als Sharron Angle kon ineens een claim op het politieke centrum leggen.

Over haar ultralibertaire opvattingen spreekt ze niet meer: hef ministeries op, privatiseer de ouderdomsuitkeringen, stap uit de Verenigde Naties, geef mensen met psychische problemen recht op een wapen. Ze treedt zelden in het openbaar op. Ze voert vooral campagne met advertenties, waarin ze Reid afschildert als maffia-achtige vriend van het grote geld.

Reid reageerde met even negatieve aanvallen op Angle, maar het effect was minimaal. Bij Sharron Angle, vertelt Elissa Wahl, werd in 1977 botkanker geconstateerd. Haar overlevingskans was 20 procent. Het wonder van haar genezing veranderde alles. „Ze weet dat ze heel bijzonder is, omdat God haar heeft uitverkoren.” Dus nu Reid haar eindeloos typeert als extremist, raakt haar dat nauwelijks. „Zij weet dat haar principes het aardse ver overstijgen.”

Correspondent Tom-Jan Meeus volgt de Congresverkiezingen op nrc.nl/obama