Vaarwel veldmaarschalk

Heeft Harry Mulisch de waardering gekregen die hij verdiende, wilde het radioprogramma Stand.nl gistermiddag weten. Het vormde het sluitstuk van ruim een etmaal over ‘de Goethe van het Leidseplein’ op Radio 1. De publieke televisie had zondag vanaf 11 uur ’s ochtends tot in de nacht vrijwel onafgebroken bericht over de schrijver. Gisteren pakten de dagbladen paginalang uit. Nooit eerder is een overleden Nederlander in de media zo genereus uitgeluid. Toeval? Nee, zoals niets in het leven van de schrijver.

Mulisch was personage in een door hemzelf geregisseerd toneelstuk, die vergelijking werd vaak gebruikt. Zelf hanteerde de officierszoon graag het leger als metafoor. „Als ik de Nederlandstalige literatuur van na de oorlog volgens militaire hiërarchie zou indelen”, zei hij in een radio-interview dat ik in 1992 met hem had, „dan zou ik de allerhoogste rang toch wel voor mezelf reserveren: veldmaarschalk. Drie maarschalken, dat kan natuurlijk niet. Generaals zijn Hermans, Lucebert, Wolkers, Reve en Claus. Nooteboom is een luitenant-kolonel.” Journalisten en columnisten plaatste hij „in de mess van de lagere officieren”.

Zaterdagavond werd op Teletekst het bericht van Mulisch’ overlijden schielijk ingetrokken op verzoek van de nabestaanden. Met als gevolg dat het op internet alom werd gemeld. Pas zondagmorgen om 11 uur maakte het NOS Journaal met een extra uitzending het overlijden bekend, waarna in een ingelaste uitzending van VPRO’s Boeken Adriaan van Dis en Marita Mathijsen al klaar zaten om Mulisch’ belang voor de Nederlandse literatuur te verklaren.

Dit voorjaar reageerde de Publieke Omroep nogal zuinig op het overlijden van Rudy Kousbroek, mede door zijn onaangekondigde dood. Bij Mulisch konden de media ‘vol op het orgel’; het bericht dat het slecht ging met de schrijver circuleerde al enige tijd. De voorbereidingen konden nog eens worden opgevoerd dankzij het ‘embargo’-verzoek van de familie.

Dat leidde tot gemengde gevoelens. Mooi dat een schrijver in de media zo’n groots afscheid ten deel valt. Jammer dat je als kijker pas na heel veel anderen op de hoogte wordt gesteld.

De lagere rangen schikten zich tot het laatst naar de veldmaarschalk.

tom rooduijn