'Schijtsteden' zijn niets zonder hun trekpleister

Pieren waren in de 19de eeuw synoniem voor vakantie.

Nu zijn het vaak treurige plekken. Zeker die van Hastings, na de verwoestende brand van vorige maand.

Mensen verzamelen de brokstukken van de Hastings Pier na een grote brand begin oktober. Foto AP People collect charred remnants of the Hastings Pier washed up on to the beach after a fire destroyed most of the historical pier, in Hastings, England, Tuesday, Oct. 5, 2010. A landmark pier in southeastern England that once hosted a Rolling Stones concert was virtually destroyed in a fire Tuesday, probably marking an end to local hopes of preserving the 19th-century structure. Two teenagers were arrested on suspicion of arson, police said. (AP Photo/Sang Tan) AP

Vervallen Regency-huizen en vergane Victoriaanse hotels, een zand- of kiezelstrand vol lege bierblikken en injectienaalden, dichtgetimmerde winkels op de boulevard, en – het toppunt van vergane glorie – een meestal treurig ogende pier. Voeg daarbij het Britse klimaat en alle veronderstelde joligheid van de ‘Kiss me quick and squeeze me slowly’-losbandigheid die de seaside hier ooit een synoniem maakte voor ‘vakantie’, verdwijnt als sneeuw voor de zon.

In de lijst van crap towns die het Britse tijdschrift The Idler (De Lanterfant) elk jaar bij monde van zijn inzenders laat verschijnen, scoren Engelse kustplaatsen steevast hoog. Dat bijvoorbeeld T.S. Eliot The Wasteland uitgerekend schreef in het kustplaatsje Margate in Zuid-Oost Groot-Brittannië zal niemand verbazen die de plaats nu bezoekt. Dat plaatsen als Southend, Blackpool, Weston-super-Mare, ooit trekpleisters voor honderdduizenden bezoekers uit binnen- en buitenland, een cartoon van vreselijkheid zijn geworden – geen wonder.

Hastings is zo’n ‘schijtstad’. En nu heeft het ook nog zijn enige pier (het naburige Brighton heeft er twee) in vlammen zien opgaan. De bestuurders van de Hastings Pier en Whiterock Trust hadden op de avond van 4 oktober net een plan afgerond dat hen eigenaar van de pier zou maken en restauratie op gang zou brengen. Een subsidie van 7,5 miljoen pond (ruim 8,6 miljoen euro) uit loterij- en monumentenzorggelden leek binnen bereik. De dames en heren dronken een glaasje op de goede afloop en hoorden diezelfde avond dat de pier in brand stond. Pas tegen de ochtend werd het vuur bedwongen.

De pierstellage staat nog, maar torst nu verwrongen staal en resten gebouwen. Waardoor Hastings volgens chef-verslaggever van het plaatselijke weekblad de Hastings Observer, Richard Morris, is veranderd van een „seaside town” in „niet meer dan een plaats aan de kust”.

Nog nooit, zelfs niet toen vijf plaatselijke tieners zich vorig jaar dronken doodreden in een gestolen auto, had zijn krant zo’n grote oplage als in de week dat de pier afbrandde. „Gutted” kopte de krant bij een foto van oranje vlammen boven een donkere zee. Kaalslag. Precies wat velen leken te voelen. „Dit was mijn Twin Towers”, schreef een lezeres aan de krant. „Ik had mijn eerste baantje daar: burgers bakken. En mijn trouwreceptie!” De donaties bij de Trust stromen sinds de brand binnen. De pier mag dan al vier jaar voor de brand dicht zijn geweest, maar het definitief verlies ervan is kennelijk ondraaglijk.

Ryde, op het eiland Wight, had in 1814 de eerste pier in Groot-Brittannië. Elke zichzelf respecterende kustplaats liet vervolgens zijn eigen versie ontwerpen, want een pier bracht economische voorspoed voor de gemeenschap. De beroemdste pierontwerper was de 19de eeuwse architect Eugene Birch. Hij ontwierp de Hastings Pier en de Brightons West Pier als elegante gietijzeren constructies met een danszaal aan het eind.

Nog geen vijftig pieren zijn er over van de meer dan honderd die een eeuw geleden langs de kust van Groot-Brittannië en Wales ver in zee reikten. Oorspronkelijk ontworpen als wandelpromenades waar je tegen betaling de zeelucht kon inademen. Een nieuwigheid die achtereenvolgende kwakkelende Britse royals zich lieten aansmeren als gezond. Later in de 19de eeuw werden het aanlegplaatsen voor schepen vol bezoekers. En nog later werden het „pleasure piers” voor de massa.

Modieus Brighton heeft Hastings altijd overschaduwd in de concurrentie tussen de pieren. Brighton heeft een betere ligging en door de patronage van Prince-Regent werd er een uitzinnig extravagante Indo-Chinese Royal Pavilion gebouwd. In hedendaagse termen: Brighton is ‘Londen-aan-Zee’ en ‘homo-hoofdstad van Engeland’ en Hastings ‘een gat waar je alleen goede fish-and-chips kunt krijgen’. Een geïsoleerde ligging, slechts infrastructuur, hoge werkloosheids- en criminaliteitscijfers wegen in Hastings nauwelijks op tegen het feit dat hier ‘de grootste vissershaven met van het strand afgeduwde schepen in Europa’ ligt – dat wil zeggen 25 schepen.

In de serieuze wedstrijd The Pier of the Year van de National Piers Society scoorde de Hastings beter dan Brighton. Dit is zo sinds Brighton’s West Pier in 2003 vrijwel verdween door eerst een brand, toen een storm, en toen nog een brand. En er was een aanvaring met een schip.

Jess Steele, een van de bestuurders van de Hastings Pier en Whiterock Trust vreest dat háár pier eenzelfde lot beschoren is, als niet snel wordt ingegrepen om verder verval te voorkomen. Stukken Hastings Pier werden volgens haar enkele uren na de brand al op E-Bay aangeboden.

Wie de brand op de pier van Hastings heeft aangestoken – meestal het werk van vandalen – is niet vastgesteld. Twee minderjarige jongens uit aangrenzend St. Leonards zijn aangehouden en door de politie voorlopig op vrije voeten gesteld. De huidige eigenaren van de pier, een in Panama gevestigde maatschappij met een uiterst dubieuze reputatie, heeft zich ook nu niet gemeld. Zij heeft zich aan elke bemoeienis met de pier onttrokken sinds een verhoopte casinovergunning niet doorging. Vier jaar geleden sloot de gemeente Hastings Pier aan de vooravond van een rockconcert voor achthonderd toeschouwers in het paviljoen aan het eind van de pier. Een bouwinspecteur voelde aan een stut en een heel stuk brokkelde af in zijn hand. De Rolling Stones, Jimmi Hendrix, Pink Floyd – tot ver in de jaren zeventig was het gewoon dat topartiesten op de pier optraden. Nu moest de brandweer zoeken of er geen dakloze zwervers bij de brand waren omgekomen.

Wrede commentatoren zeggen dat een pier tegenwoordig alleen nog maar een functie heeft om de bezoeker de illusie te geven dat hij op water kan lopen. En omdat je vanaf het eind van de pier terug kunt kijken naar de kustplaats, zonder de verschrikkingen van de vervallen boulevard te zien.

Richard Morris van de Hastings Observer heeft een andere kijk. „Juist omdat mensen uit Hastings voelen dat ze weinig hebben, zijn ze trots op hun pier. Een aanval op de pier is bijna een aanval op de gemeenschap hier. Wat zijn we als we geen pier meer hebben? De gemeente heeft de afgelopen jaren enorm veel werk verzet om het uiterlijk van de boulevard aantrekkelijk te maken: eigenaars verplicht tot opknappen, nieuwe verlichting aangebracht, alles om de perceptie te verbeteren. En nu dit.’’

Bestuurder van de Hastings Pier, Jess Steele, zegt dat alles niet als verloren moet worden beschouwd. Een eerste onderzoek heeft hoop doen herleven dat de monumentale structuur van de pier zelf, met zijn in de bodem geschroefde gietijzeren pijlers, niet al te erg is aangetast. De Britse monumentenzorg, English Heritage, is een van de subsidieverstrekkers en heeft gezegd dat „er meer voor nodig is dan twee opgeschoten jongens met een doosje lucifers” om de pier zomaar in de steek te laten.

Dat stemt hoopvol. Idealiter kan de gemeente de Panamese eigenaars onteigenen en eigendom overdragen aan de Trust. Bureaucratische complicatie: de Trust kan geen subsidie krijgen als ze geen eigenaar is.

Heropening van de pier is wat mensen hier willen. Een gratis attractie, voor alle soorten bezoekers, van invalide hengelaars tot schoolkinderen tot mensen die alleen maar op een bankje willen zitten met een ijsje.