Radicaal met allure van een stripfiguur Verkiezingsgids

De Democratische senator in Nevada dreigt zijn zetel aan een Republikein te verliezen.

De strijd is exemplarisch voor de Congresverkiezingen, vandaag, overal in de VS.

De Republikeinse senaatskandidaat Sharron Angle serveert haar aanhangers Amerikaanse pancake's voor het ontbijt. Foto AP Nevada Republican senate candidate Sharron Angle talks to a young supporter while serving pancakes at a Republican pancake breakfast before the Nevada Day Parade in Carson City, Nev., Saturday, Oct. 30, 2010. (AP Photo/Scott Sady) AP

Hij is een ex-bokser die de steun van de casinobazen van Las Vegas heeft. Zij een ex-lerares die haar pistool, een .44 Magnum, elke dag meeneemt op campagne.

Senator Harry Reid, Democratisch leider in Washington, vecht in de woestijnstaat Nevada voor zijn politieke leven tegen Sharron Angle, een favoriet van de Tea Party met alleen wat ervaring in regionale politiek.

Alles van de Congresverkiezingen komt in de race samen. Het establishment tegen het volk. Een strijd tussen persoonlijkheden met de allure van stripfiguren. En een principieel gevecht over de rol van de overheid in crisistijd. De opvattingen van Angle, die graag grote delen van de hele federale overheid zou opdoeken, lijken aan de winnende hand: de laatste peilingen zetten haar op winst.

Om Sharron Angle (61) te begrijpen moet je naar haar vriendin Elissa Wahl. Een springerige moeder van vijf jongens met een app van de Bijbel op haar iPhone. Ze woont op een half uur rijden van de casino’s op de Strip, in zo’n nieuwbouwbuurt waar een derde van de bewoners wegens hypotheekschulden zijn huis verloor.

Elissa Wahl is niet erg bezig met „Harry Reids laatste dagen”, zegt ze. Vorig jaar ging ze met haar hele gezin failliet. Ze verloren twee van hun drie huizen, en konden het derde alleen houden „door al onze spaarcenten naar de bank te brengen”. Nu leven ze zonder creditcards en zonder ziekteverzekering. Maar Elissa Wahl treurt niet. Zij heeft God.

God bracht haar ook in contact met Sharron Angle. Wahl kwam met haar gezin in 2000 in Las Vegas wonen en werd „voor extremist uitgemaakt” omdat ze haar kinderen niet haar school wilde sturen. God heeft haar doorgegeven dat ze zelf het onderwijs van hun kinderen moet verzorgen.

Homeschoolers krijgen meestal steun van conservatieven, maar in Nevada, merkte Wahl, was er maar één politicus die voor haar opkwam: de destijds onbekende staatsafgevaardigde Sharron Angle uit Reno, eenzaam strijder tegen vrijwel elke vorm van overheidsbemoeienis. „Een enge radicaal. Niet mee te werken”, zegt het conservatieve raadslid David Aiazza, ook uit Reno, een ondernemer die uit weerzin tegen Angle steun aan Reid heeft gegeven.

Zodoende waren Wahl en Angle jarenlang alleen op de wereld. Het hardde hen in de overtuiging dat politici het contact met het volk kwijt zijn. God is voor de meeste Amerikanen groter dat de overheid, zegt Wahl. Ouders hebben zeggenschap over hun kinderen, niet de staat. Daarom wil Angle het ministerie van Onderwijs opheffen, „en het leuke van Sharron is dat ze het nog ziet gebeuren ook”.

Het laatste half jaar ervoeren ze als bevrijding. Toen bijna niemand nog geloofde in de kansen van Angle, in maart dit jaar, organiseerde Elissa Wahl de eerste politieke bijeenkomst voor haar in Las Vegas. Er kwam 35 man op af. „En nu staat ze op het punt een van de machtigste mannen van Washington te verslaan”, zegt Wahl triomfantelijk. „Dus de vraag is: wie is eigenlijk de extremist?”

Nevada is in essentie een enorme woestijn met twee goksteden – Las Vegas en Reno. Ruim 80 procent van het land is in federale handen. Harry Reid (70), een mormoon die lijkt op Dorknoper uit de strip Tom Poes, groeide op in het dorpje Searchlight, bij Las Vegas. Hij leerde er als kind van een aan alcohol verslaafde mijnwerker zijn vuisten gebruiken. Na een korte periode als amateurbokser werd hij een politicus die excelleert in de binnenkamer. Een New Deal-Democraat. Hij weekte in Washington miljarden los voor zijn staat, en toen de Democraten het Congres heroverden in 2006 werd hij hun leider in de Senaat.

Nevada was intussen de snelst groeiende economie van de VS, een magneet voor latino’s en fiscale vluchtelingen uit Californië (Nevada heft geen inkomstenbelasting). In de woestijn rond Las Vegas werden in korte tijd miljoenen nieuwbouwwoningen gebouwd, die sinds de recessie voor een groot deel leeg staan. Met een werkloosheid van 14 procent en het relatief hoogste aantal huisuitzettingen van het land werd geen staat harder door de recessie getroffen.

Reid en de gokbazen probeerden de schade met zoveel mogelijk federaal geld te beperken. In heel Las Ve-gas staan kantoorpanden en casino’s leeg, zelfs op de Strip, maar zonder federale hulp zou het volgens Reids supporters pas echt dramatisch zijn geweest.

Het gevolg is dat vrijwel alle casinohouders, samen met de meeste Republikeinse leiders in de staat, de herverkiezing van Reid steunen. „Zij weten dat Nevada zonder Harry’s hulp volledig ingestort zou zijn”, aldus Aiazzi, die op goede voet staat met de meeste gokbazen. Zijn ergernis over Angles kandidatuur is zo groot dat hij de Republikeinen inmiddels heeft verlaten.

Maar achteraf, beaamt hij, maakten Reid en de ondernemers een strategische fout: ze waren zo druk met de redding van de economische ruggegraat van Las Vegas dat ze gewone burgers over het hoofd zagen. In de straat van Melissa Wahl, met huizen als Romeinse kasteeltjes, werd de ene bewoner na de andere door de bank op straat gezet. Croupiers, taxichauffeurs, middenstanders – „ze vielen allemaal om”. Het Wilde Westen was terug. Alleen de allersterksten overleefden.

Het deed iets met de psyche van de mensen in haar straat, zegt Wahl. „De banken en casino’s konden hun rekeningen niet betalen en werden door de overheid gered. Wij konden onze rekening niet betalen en werden door diezelfde banken ons huis uitgezet. Wie zou niet woedend worden?”

Zo werd de basis gelegd voor de populistische opstand tegen de machtselites waarvan Harry Reid bij deze verkiezingen het symbool is. De overheid was voor mensen met lage inkomens in Nevada niet de oplossing, de overheid was het probleem. En Sharron Angle, jarenlang een marginale figuur, kon ineens een claim op het politieke centrum leggen.

Over haar ultralibertaire opvattingen spreekt ze niet meer (hef ministeries op, privatiseer de ouderdomsuitkeringen, stap uit de Verenigde Naties, geef mensen met psychische problemen recht op een wapen). Ze treedt zelden in het openbaar op. Ze voert vooral campagne met advertenties, waarin ze Reid afschildert als maffia-achtige vriend van het grote geld.

Reid reageerde met even negatieve aanvallen op Angle, maar het effect was minimaal. Bij Sharron Angle, vertelt Elissa Wahl, werd in 1977 botkanker geconstateerd. Haar overlevingskans was 20 procent. Het wonder van haar genezing veranderde alles. „Ze weet dat ze heel bijzonder is, omdat God haar heeft uitverkoren.” Dus nu Reid haar de laatste maanden eindeloos typeert als extremist, raakt haar dat nauwelijks. „Zij weet dat haar principes het aardse ver overstijgen.”