Nationaal Historisch Museum is geschiedenis

Geef het geld dat overblijft na het debacle met het NHM aan het ‘Rijks’ om zijn geschiedkundige afdeling uit te bouwen, betoogt Paul Scholten.

Het lijkt wel of er een breed gedragen gevoel van opluchting door het land gaat nu het Nationaal Historisch Museum (NHM) vanwege de grote bezuinigingstaak op cultuur niet doorgaat. Het is niet populair om eens goed op de gang van zaken terug te kijken. Laten we liever vooruitkijken, lijkt het devies. Zonder gebouw kan het, met de moderne media, toch ook? Dat er vanwege externe, financiële oorzaken in het algemeen bezuinigd moet worden, begrijpt toch iedereen?

Dit gevoel wordt versterkt omdat, sinds de locatiekeuze voor Arnhem, velen zich vaak vanwege een eigen agenda tegen het project keerden. Toch dient in het komende Kamerdebat ook de interne oorzaak van het debacle duidelijk te worden vastgesteld. En mogelijke schuldigen dienen ter verantwoording te worden geroepen.

De nieuwe bewindsman neemt moedig zijn politieke verantwoordelijkheid, maar dat wil niet zeggen dat daarmee de kous voor hem en andere verantwoordelijken af is. Wat is er precies gebeurd? Wie zijn de hoofdrolspelers? Waarom is het misgegaan? Moeten er geen maatregelen genomen worden ter voorkoming van de volgende miskleun in dit project?

De feiten. Sinds vorig jaar juni werkt directeur Schilp c.s. aan een plan voor een gebouw op een plek die hem niet aanstaat: naast het Nederlands Openluchtmuseum. Hij maakt een enorm bouwplan, van twee hectare vloeroppervlak, dat twee keer zo groot is als de Haagse richtlijn voorschrijft. Zijn plan kost 100 miljoen euro, twee keer zo veel als beschikbaar is. Hij tracht voor deze budgettaire overschrijding hulp te krijgen van particuliere fondsen of sponsors, maar zij geven, begrijpelijkerwijs, niet thuis.

Minister Plasterk (Cultuur, PvdA) laat zich naar eigen zeggen geregeld op de hoogte houden, maar vindt het kennelijk best. De raad van toezicht, onder leiding van Tweede Kamerlid Atzo Nicolaï (VVD), idem dito. Schilp gaat door en dient het project ter goedkeuring in, zich bewust van de ernstige afwijking van de uitgangspunten. Een voorstel tot halvering van de kosten in plaats van een verdubbeling, met een bezuiniging van 25 miljoen, wordt niet gehonoreerd, al leek dat heel wel mogelijk. Maar niets van dat al. Wel een parkeergarage voor 60 miljoen euro. Staatssecretaris Van Bijsterveldt (Cultuur, CDA) eist terecht aanpassing. Maar er verandert nog steeds niets, totdat staatssecretaris Zijlstra (Cultuur, VVD) het museumgebouw afblaast.

Wat valt hieruit op te maken? Leidend directeur Schilp wijkt nu voor de tweede keer bewust af van de meegegeven uitgangspunten. Eerst met de eigenzinnige locatiekeuze, aan de Rijn. Hij wordt na eindeloos gezanik, onder zware politieke druk via de minister, door de Kamer teruggefloten. Daarna wijkt hij af van het budget en de voorgeschreven grootte.

Wat lijkt de politiek nu te doen? Precies datgene wat Schilp eigenlijk beoogt, meegaan met de heersende wind: je kunt het maar beter afblazen, dan hoef ik (daar) niet te bouwen. Zo denkt deze man weg te komen, met achter zich aan zijn raad van toezicht. Hij behoudt zijn vorstelijk gehonoreerde baan – het salaris wordt natuurlijk niet gehalveerd conform zijn overgebleven taak. Hij kan gewoon verder op een manier die hem zint. De oorspronkelijke wens van de Tweede Kamer, de weloverwogen keuze van de regering – hij heeft er lak aan.

En de staatssecretaris? Hij strijkt het glad: Schilp mag door, ouwe fractievrind Nicolaï blijft uit de wind en de bezuiniging is binnen. Wie doet me wat. De Kamer vindt het al lang goed. Vanochtend werd bekend dat de Amsterdamse Zuiderkerk beschikbaar komt voor debatten en exposities.

Laat ik opbouwend en meedenkend eindigen. Er is jaarlijks nog 4 miljoen euro over. Geef dat aan het Rijksmuseum, om in samenwerking met de universitaire geschiedenisfaculteiten een gedegen na- en bijscholingsinstituut voor alle geschiedenisleraren op te richten en aan te sturen. Het ging toch om versterking van het onderwijs, om leerlingen? Het past overigens naadloos in de door het Rijk (!) statutair opgedragen taak van ’s lands belangrijkste museum om gedegen aandacht te schenken aan de vaak glorieuze, maar kennelijk soms ook diep droevige geschiedenis van ons land. Pas wel de modernste technieken toe en neem daarvoor zo mogelijk de in NHM-verband aangestelde kenniswerkers over. Ontmantel het restant van NHM. Directie en raad van toezicht, ga stil huiswaarts.

Mr P. Scholten is oud-burgemeester van Arnhem.