Let op! Geld lenen kost (veel te veel) geld

Een Nederlander die via de bank een huis financiert, is veel meer kwijt aan rente dan een Belg of Fransman.

Doen de banken iets wat niet mag? En zes andere vragen.

Wie in Nederland een huis koopt, betaalt relatief meer rente over zijn hypotheek dan dezelfde huizenkoper in België, Duitsland en Frankrijk. Dat blijkt uit een verkennend onderzoek van de Nederlandse Mededingingsautoriteit. De NMa houdt toezicht op kartelvorming en gaat een groot onderzoek beginnen naar de winst die Nederlandse banken maken op hypotheken.

„Hoge marges kunnen duiden op een gebrek aan marktwerking”, zegt Pieter Kalbfleisch, voorzitter van de raad van bestuur van de NMa. De NMa moet ervoor zorgen dat het er bij de concurrentie tussen bedrijven in Nederland eerlijk aan toe gaat.

Mogelijk zijn er nog andere verklaringen voor de relatief hoge hypotheekmarges in Nederland. „Ik vind het daarom belangrijk dat de NMa dit nader gaat onderzoeken. Een gebrek aan marktwerking kan onnodig hoge tarieven tot gevolg hebben”, aldus Kalbfleisch. De Nederlanders betalen volgens hem „honderden miljoenen” te veel voor hun hypotheken.

1Hypotheekmarges, wat zijn dat?

Voordat een bank geld kan uitlenen om een huis te kopen, moet die bank zelf geld aantrekken, bijvoorbeeld spaargeld of door geld te lenen bij een andere bank. Over dit geld moet de bank rente betalen. Het verschil tussen de kosten die de bank maakt om aan geld te komen en de hypotheekrente die een huizenkoper moet betalen over zijn lening, is de hypotheekmarge.

Een hypotheek heeft altijd een onroerend goed (meestal een huis) als onderpand. De rente is lager dan bij een gewone lening, omdat de bank het huis als onderpand heeft. Als degene die de lening afsloot de rente niet meer kan betalen, dan kan de bank het huis verkopen om het hypotheekbedrag – in elk geval gedeeltelijk – terug te vorderen.

2Doen de banken iets wat niet mag?

De Vereniging Eigen Huis vindt van wel. De VEH behartigt de belangen van de bezitters van een eigen woning in Nederland en telt 685.000 leden – bijna 20 procent van de huizenbezitters is lid.

Vorig jaar pleitte de VEH al voor een onderzoek door kartelautoriteit NMa. Huizenkopers en -bezitters betalen te veel rente als gevolg van een gebrekkige concurrentie op de hypotheekmarkt, vindt de vereniging. De marktrente – die bepalend is voor bijvoorbeeld de spaarrentes – is sinds de kredietcrisis sterk gedaald. Als de hypotheekmarkt goed zou werken, zou deze lagere marktrente moeten worden doorberekend aan de consument in de vorm van lagere hypotheekrentes, vindt de VEH. Dit gebeurt niet of onvoldoende, blijkt uit onderzoek van de vereniging. Naar aanleiding van dit onderzoek pleitten Tweede Kamerleden van CDA, VVD, PvdA en GroenLinks en de Consumentenbond voor een onderzoek door de NMa.

3Wat heeft de NMa nu ontdekt?

De NMa heeft vastgesteld dat de marge die banken boeken op hypotheken is gestegen. Zelfs als rekening wordt gehouden met extra risicopremies die banken sinds de kredietcrisis hanteren, ligt de marge bij de meest gangbare hypotheekvormen na juli 2009 tussen de 0,3 en 1 procentpunt hoger dan voorheen.

4De hypotheekrente zou dus kunnen worden verlaagd. Waarom gebeurt dit niet?

De Nederlandse hypotheekmarkt wordt gedomineerd door vijf banken (Rabobank, ING, ABN Amro, SNS en Fortis) waarvan er drie staatssteun krijgen. De VEH wijst erop dat een van de voorwaarden van deze steunverlening is dat de banken niet mogen stunten met hun prijzen. „Dat heeft tot gevolg dat de concurrentie op de hypotheekmarkt wordt belemmerd”, zegt de woordvoerder van VEH. „En dat de hypotheekrente niet wordt verlaagd.” Dat is gunstig voor de banken. „De banken meldden onlangs een stevige winstgroei bij de hypotheken. Dat gaat ten koste van de huizenkopers en -bezitters.”

5Betaal ik dan al jaren te veel voor mijn hypotheek? En hoeveel dan?

Nee, want het verschil met het buitenland doet zich pas sinds medio 2009 voor. Tijdens de kredietcrisis verdween de sterke samenhang tussen de marges in Nederland en de omringende landen. Vanaf medio 2009 ligt de marge in Nederland voor hypotheken met een rentevaste periode tussen vijf en tien jaar op een hoog niveau, zowel in historisch perspectief als in vergelijking met België, Duitsland en Frankrijk.

Op dit moment is een Nederlander duurder uit dan het Europees gemiddelde. In Nederland ligt de hypotheekrente 0,8 procentpunt hoger voor een hypotheek met een looptijd van tien jaar vast. Stel, iemand financiert zijn huis van 250.000 euro met een hypotheek waar 5 procent rente over moet worden betaald. De maandlasten voor een Nederlander zijn 1.042 euro rente (bruto, dus geen rekening gehouden met belastingen), tegen 875 voor het Europees gemiddelde.

6Wat kan de NMa doen aan de hoge hypotheekrente?

De NMa kan niet direct ingrijpen in de hoogte van de hypotheekrente of de marge aanpassen. Maar als de NMa constateert dat er sprake is van verboden prijsafspraken, kan een boete worden opgelegd. Die boete kan oplopen tot 10 procent van de netto jaaromzet van een onderneming.

De NMa komt begin volgend jaar met haar definitieve rapport. De banken zijn door de NMa uitgenodigd om te reageren op het verkennend onderzoek. De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) ziet het onderzoek met vertrouwen tegemoet. „De NMa heeft geen verdenking jegens de banken en ook geen vermoeden van een prijsafspraak of kunstmatig hoge hypotheekkosten”, aldus de belangenbehartiger gisteren in een reactie. De NVB wilde nog niet inhoudelijk reageren, maar het rapport eerst bestuderen.

7Wat kan de politiek hieraan doen?

De fracties van CDA, VVD, GroenLinks en PvdA hebben schriftelijke vragen gesteld over rentemarges op hypotheken aan het ministerie van Financiën, maar nog geen antwoord gekregen. Een van de vragenstellers, VVD-Kamerlid Frans Weekers, is inmiddels gepromoveerd tot staatssecretaris van Financiën. De minister van Financiën heeft niet de bevoegdheid om in te grijpen in de hoogte van de hypotheekrente.