Hypotheekkartels

Woekerpolissen, de kredietcrisis, massale staatssteun en dan gewoon doorgaan alsof er niets aan de hand is: de financiële sector kan niet bepaald rekenen op de sympathie van het publiek en de politiek.

Het jongste onderzoek van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) naar de hypotheekmarkt lijkt die stemming te bevestigen. Na een voorlopig onderzoek heeft deze kartelwaakhond bekendgemaakt dat de marges op hypotheken in Nederland flink zijn gestegen en internationaal gezien relatief hoog zijn. Nederlanders betalen „al snel vele honderden miljoenen” te veel aan hypotheekrente, in de woorden van de NMa-topman.

Die constatering past in het huidige maatschappelijke wantrouwen in de financiële sector. De NMa zal verder onderzoek doen. De Vereniging Eigen Huis heeft al laten weten te hopen dat alleen al de druk die dit uitoefent, zal leiden tot het verlagen van de hypotheekrentes. Die laatste conclusie is wat te snel.

Er is een aantal factoren dat de hoge marges in Nederland kan verklaren. Dat het aantal deelnemers aan de hypotheekmarkt na de kredietcrisis is geslonken, is geen goed verweer. Ook met een kleiner aantal spelers zou de concurrentie naar behoren moeten werken. Maar het komt vaker voor dat in een expanderende markt de onderlinge concurrentie beter werkt dan tijdens crisis. Vorige week liet De Nederlandsche Bank weten dat de eisen voor bedrijfskredieten voor het eerst in drie jaar weer wat worden versoepeld. Ook in deze markt vochten de banken om aandeel toen de conjunctuur goed was, maar trokken zij zich gelijktijdig terug toen de crisis toesloeg.

Het is de vraag of hier noodzakelijkerwijs afspraken aan ten grondslag lagen. Het kan ook zo zijn dat iedere bank apart soortgelijke conclusies trok.

Nu de huizenmarkt is verzuurd, kan ook dat laatste zijn gebeurd. Daar komt bij dat banken die staatssteun hebben gekregen niet mochten stunten met hypotheektarieven.

Of de internationale vergelijking opgaat is een andere vraag. Nederlandse banken financieren een relatief groot deel van de eigen woning. Daar staat een hoger risico tegenover. De fiscale behandeling van hypotheken verschilt overal. Dat geldt ook voor de prijsgeschiedenis van de woningmarkt zelf. In Duitsland zijn de huizenprijzen de afgelopen twintig jaar in reële termen nauwelijks gestegen. Daar is de markt dan ook nauwelijks ingezakt. Nederland behoorde volgens het Internationaal Monetair Fonds daarentegen tot de landen met de meest overgewaardeerde woningprijzen en relatief de grootste hypotheekschulden. Dan is het niet onlogisch dat de rentepremies oplopen als de markt kantelt.

Het kan zijn dat de NMA bewijst dat er onvolledige concurrentie is op de hypotheekmarkt of dat er een al dan niet formele vorm van kartelvorming bestaat. De banksector heeft zich te veel misdragen om het voordeel van de twijfel te verdienen. Maar in het geval van de hypotheekmarkt lijkt het toch raadzaam om geen al te snelle conclusies te trekken.