NMa heeft twijfels over marktwerking hypotheken

Toezichthouder de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) stelt een onderzoek in bij banken naar de hoge hypotheekmarges. Deze marges zijn relatief hoog zowel in vergelijking met het verleden als in vergelijking met het buitenland.

„Hoge marges kunnen duiden op een gebrek aan marktwerking”, zegt Pieter Kalbfleisch, voorzitter van de raad van bestuur van de NMa. Mogelijk zijn er ook nog andere verklaringen. „Ik vind het daarom belangrijk, zeker in het licht van de maatschappelijke commotie, dat de NMa dit nader gaat onderzoeken. Een gebrek aan marktwerking kan onnodig hoge tarieven tot gevolg hebben.”

In Nederland hebben zo’n 3,5 miljoen huishoudens een hypotheek. Vorig jaar bedroeg de totale hypotheekschuld 639 miljard euro. De marge is gedefinieerd als het verschil tussen de hypotheekrente en de gemaakte kosten, zoals de vergoeding die de bank moet betalen voor het aantrekken van geld.

De Vereniging Eigen Huis pleitte vorig jaar bij kartelautoriteit NMa voor een onderzoek. Huizenkopers en -bezitters betalen te veel rente als gevolg van een gebrekkige concurrentie op de hypotheekmarkt, vindt de vereniging. De dalende financieringskosten zouden in een concurrerende markt worden doorberekend naar een lagere hypotheekrente voor consumenten. Dit gebeurt, volgens een onderzoek van de Vereniging Eigen Huis, niet of onvoldoende. Naar aanleiding van dit onderzoek pleitten Tweede Kamerleden van CDA, VVD, PvdA en GroenLinks en de Consumentenbond voor een onderzoek door de NMa.

De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) ziet het onderzoek met vertrouwen tegemoet. „De NMa heeft geen verdenking jegens de banken en ook geen vermoeden van een prijsafspraak of kunstmatig hoge hypotheekkosten”, aldus de belangenbehartiger vanmorgen in een reactie.

Om hypotheken te verstrekken gebruiken banken verschillende financieringsbronnen, zoals spaargeld en leningen op de kapitaalmarkt. In het onderzoek heeft de NMa rekening gehouden met diverse stijgingen in de kosten van de financiering. Dit geldt bijvoorbeeld voor veranderingen van risicopremies en het gebruik van duurdere financieringsbronnen zoals spaargeld. Afhankelijk van de gebruikte methode voor de kostenberekening, ligt de marge bij de meest gangbare hypotheekvormen na juli 2009 0,3 à 1 procentpunt hoger.

De Nederlandse hypotheekmarkt wordt gedomineerd door vijf banken (Rabobank, ING, ABN Amro, SNS en Fortis) waarvan drie staatssteun krijgen. De VEH wijst erop dat een van de voorwaarden van deze steunverlening is dat de banken niet mogen stunten met de prijs. „Dat heeft tot gevolg dat de concurrentie op de hypotheekmarkt wordt belemmerd”, zegt de woordvoerder van VEH. „De banken meldden onlangs een stevige winstgroei bij de hypotheken. Dat gaat ten koste van de huizenkopers en -bezitters.”

In vergelijking met de omringende landen zijn de marges bij hypotheken met een variabele rente in 2004 en 2005 laag. Na 2005 stijgt de marge in Nederland ten opzichte van België en Duitsland. Vanaf medio 2009 zijn de marges in Nederland en Frankrijk relatief hoog in vergelijking met België en Duitsland. Bij hypotheken met een rentevaste periode tussen de vijf en tien jaar ligt – tot medio 2009 – de marge op een vergelijkbaar niveau als in België en Duitsland. Tijdens de kredietcrisis verdwijnt de sterke samenhang tussen de marges in Nederland, België en Duitsland. Vanaf medio 2009 ligt de marge in Nederland voor hypotheken met een rentevaste periode tussen vijf en tien jaar op een hoog niveau, zowel in historisch perspectief als in vergelijking met België, Duitsland en Frankrijk.

Het onderzoek van de NMa is een onderdeel van een groot onderzoek naar de marktwerking op de hypotheekmarkt. De banken kunnen reageren op het vandaag gepubliceerde onderzoek. Begin volgend jaar wordt het definitieve onderzoek gepubliceerd. De NMa moet ervoor zorgen dat het er bij de concurrentie tussen bedrijven in Nederland eerlijk aan toe gaat.