Liever auto's dan mensen

Cover van het boek De meesterspion - Stalins ogen in Tokio van Isabel Kreitz
Cover van het boek De meesterspion - Stalins ogen in Tokio van Isabel Kreitz

Isabel Kreitz: De meesterspion – Stalins ogen in Tokio. Vert. Janneke Panders. Oog & Blik, 256 blz. € 19,90

Volgende zondag is het 66 jaar geleden dat dr. Richard Sorge werd opgehangen. Sorge was een spion voor de Sovjet-Unie die opereerde vanuit Japan. Van de Duitse stripauteur Isabel Kreitz verscheen deze zomer in vertaling De meesterspion, een kloeke biografische strip over de laatste maanden van Sorges leven, voordat hij in oktober 1941 door Japanners gevangen werd genomen.

Isabel Kreitz geldt – naast tekenaars als Reinhard Kleist, bekend van zijn biografische schets van het leven van Johnny Cash – als een van de belangrijke Duitse stripauteurs van dit moment. Ze tekende De meesterspion geheel in potlood. Haar decors zijn zonder overdrijving virtuoos. Niet vaak houdt een tekenaar – hoe getalenteerd ook – realisme van dit niveau gedurende een omvangrijk verhaal vol. Bovendien lijkt elke schaduw die Kreitz tekent relevant en esthetisch.

Sinds Kreitz in 1994 debuteerde, publiceerde ze bijna ieder jaar een strip. Dat pleit voor haar arbeidsethos, maar er is ook een keerzijde. Zo schitterend als de gebouwen, auto’s en spiegelingen in glazen zijn getekend, zo belabberd komen de mensen ervan af. Een personage in De meesterspion kan ineens absurd lange bovenbenen hebben, of een hele dikke onderlip, of nog erger: in drie achtereenvolgende plaatjes drie duidelijk verschillende gezichten. De ogen helpen vaak niet mee: te doods.

Toch kan De meesterspion dat hebben. Misschien wel door het goed gekozen onderwerp. Twee gebeurtenissen in het leven van de in Rusland geboren Richard Sorge maakten hem tot een bijzondere spion. Ten eerste waarschuwde hij Stalin voor operatie Barbarossa – de Duitse inval in de Sovjet-Unie op 22 juni 1941. Stalin negeerde de informatie, onder meer omdat hij vertrouwde op het niet-aanvalsverdrag met Duitsland. Ten onrechte, weten we nu.

Kort daarna gaf Sorge door dat Japan had besloten nazi-Duitsland voorlopig niet te helpen met het vernietigen van de Sovjet-Unie. Ditmaal geloofde Stalin hem wél: hij haalde troepen weg bij de oostgrens van het rijk en zette ze in bij de westgrens. Gevolg: de eerste tactische nederlaag voor de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog, en een postume status voor Sorge als een van de belangrijkste spionnen van die oorlog.

Een interessant leven, dus. Maar een biografie kan De meesterspion niet genoemd worden; het is een vie romancée waarbij de auteur de feiten herschikt naar eigen inzicht. Zo is Sorge in het boek diep geïnvolveerd met de Duitse muzikante Eta Harich-Schneider, terwijl hij dat feitelijk veel meer was met de Japanse Ishii Hanako.

Helaas richten striptekenaars zich zelden op de mogelijkheden die het medium biedt om een biografie wat serieuzer in beelden te vervatten. Door bijvoorbeeld de wereld van de gebiografeerde slechts te recreëren voor zover die met feiten kan worden onderbouwd. En wat onbekend is dan gewoon niet te tekenen.