Boren in hard hout

Als Amerika ons voorland is, dan moet Nederland zich voorbereiden op televisiepresentatoren en komieken die massameetings organiseren op het Malieveld in Den Haag of het Museumplein te Amsterdam.

Zover is het nog niet. Dominique Weesie van PowNews heeft qua agressie en cynisme nog een lange weg te gaan voordat hij in de voetsporen kan treden van de talkshowhost Glenn Beck, die dit najaar een massabetoging hield onder het motto ‘herstel eergevoel’. En Albert Verlinde of Paul de Leeuw hebben nog te weinig uitgesproken ideeën dan wel lef om hun fans te mobiliseren op straat. De Amerikaanse tv-komiek Jon Stewart doet dat morgen in Washington wel met een demonstratie onder de leuze ‘herstel gezond verstand’.

Toch is het zinvol het Amerikaanse voorland in de gaten te houden. Het feit dat eerst Beck en morgen Stewart zich niet meer alleen via de media tot het grote publiek wenden, laat zien hoezeer de Verenigde Staten zijn gepolitiseerd. Geen onderwerp kan er meer aan de orde worden gesteld, zonder dat het in een ideologische context wordt getrokken.

Het gaat daarbij steeds vaker om de vraag of president Obama eigenlijk wel een legitiem staatshoofd is. Nu eens wordt zijn geboorteakte in twijfel getrokken, dan weer zijn godsdienst. Eén op de vijf Amerikanen denkt al dat Obama echt een heimelijke moslim is.

Dat diepe wantrouwen heeft grote invloed op het klimaat in de VS. De campagne die wordt gevoerd voor de tussentijdse Congresverkiezingen is tot op het bot gepolariseerd. Het idee dat er na een harde campagne weer nieuwe coalities moeten worden gesloten, is ondergeschikt geraakt aan het verlangen naar een knock-out. Doel en middelen zijn zo hopeloos in elkaar verstrikt geraakt.

Talloze voortekenen wijzen erop dat de Democraten van president Obama bij de tussentijdse verkiezingen het onderspit zullen delven. Of ze hun meerderheden in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat verliezen, is onduidelijk. Maar het staat zo goed als vast dat de Republikeinen straks elke wetgeving kunnen blokkeren met het ‘filibuster-wapen’.

Obama dreigt zo in een neerwaartse spiraal te belanden. Het gebrek aan successen, dat schril contrasteert met zijn slogan ‘yes we can’, speelt hem nu electoraal parten. Als hij de verkiezingen verliest, wordt de kans op resultaten alleen maar kleiner en de kans op een Republikeinse president in 2012 navenant groter. Waarna het roer drastisch omgaat, omdat de huidige oppositiepartij zich door de polarisatie lijkt over te geven aan de radicaalste tegenkrachten.

Die heftige bewegingen van de politieke pendule zijn spannend en vooral mediageniek. Maar ze ondergraven wel de legitimiteit van de democratisch gekozen staatsmacht. En, nog belangrijker, ze scheppen vooral een vals beeld van wat politiek vermag. Zoals een liberale Duitse socioloog een eeuw geleden schreef: politiek is als boren in hard hout.

Zeker, dat kost inderdaad tijd. Maar het levert meer op dan een snelle massameeting op een plein of in een park.